Eski Darülfünun Binası, Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk üniversite binası olarak hizmet etmek üzere 1846-1863 yılları arasında İstanbul'un Sultanahmet semtinde inşa edilmiş tarihi bir yapıdır. İsviçreli mimar Gaspare Fossati tarafından saray üslubunda tasarlanan bu görkemli bina, üç katlı kâgir bir yapı olup merkezi avlulu iki kare blok ile bunları birleştiren bir giriş bölümünden oluşmaktaydı. Boyutlarının büyüklüğü nedeniyle çevresindeki tarihi yapılardan farklı bir mimari üsluba sahipti.
Binanın Tarihçesi ve İnşası
Sultan Abdülmecit döneminde Meclis-i Maarif-i Umumiye adlı eğitim komisyonunun kararı ile Bab-ı Hümayun civarındaki eski cephane binası ve saray arsası üzerine inşasına başlanan binanın, herkesin görebileceği yerde ve büyük bir yapı olması isteniyordu. Temeli 1 Eylül 1846 tarihinde düzenlenen büyük bir törenle atıldı. Yapımı 1854'te kısmen tamamlanan bina, Kırım Harbi sebebiyle bir süre Fransız askerleri için hastane olarak kullanıldı.
Eğitim ve Nezaret Dönemleri
Eski Darülfünun Binası'nda ilk ders, 13 Ocak 1863'te Kimyager Derviş Paşa'nın elektrik konusunu anlattığı halka açık bir fizik dersi ile başladı. Ancak üniversite dersleri için oldukça kısa bir süre kullanıldıktan sonra bina Maliye Nezareti'ne, daha sonra da Adliye ve Evkaf nezaretlerine devredildi.
Osmanlı Meclisi ve Hazin Sonu
Bina, Türk parlamento tarihi açısından da büyük bir öneme sahiptir; 1877-1878 yıllarında Birinci ve İkinci Osmanlı Meclis-i Mebusanı'na ev sahipliği yapmış ve binanın büyük tören salonu Meclis-i Mebusan toplantı salonu olmuştur. Meclisin kapatılmasıyla 30 yıl hizmet dışı kalan yapı, 1908'de Meşrutiyet'in ilanı üzerine tamir edilerek yeniden Meclis-i Mebusan'a tahsis edilmiş ve 17 Aralık 1908'de ilk toplantısını burada gerçekleştirmiştir. Cumhuriyet devrinde ise İstanbul Adliye binası olarak kullanılan tarihi yapı, 3-4 Aralık 1933 gecesinde meydana gelen büyük bir yangın sonucunda tamamen yanarak kül olmuştur.