Ermenistan Krallığı'nın Tarihi ve Önemi
Ermenistan Krallığı (aynı zamanda Büyük Ermenistan Krallığı veya Büyük Ermenistan), Klasik Antik Çağ'da hüküm sürmüş tarihi bir monarşidir. MÖ 321'den MS 428'e kadar varlığını sürdüren bu krallık, Hristiyanlığı devlet dini olarak kabul eden ilk devlet olma özelliğini taşımaktadır. Tarihsel süreçte devletin yönetimi; Orontes, Artaksiad ve Arşak olmak üzere birbirini takip eden üç büyük kraliyet hanedanı tarafından yürütülmüştür.
Erken Dönem ve Orontes Hanedanı
Önceleri Ararat yaylaları (Urartu) olarak bilinen Doğu Anadolu, başlangıçta üniter bir devlet veya ulus oluşturmayan kabilelerin yaşadığı bir yerdi. Bu yaylalar ilk olarak Van Gölü civarında yaşayan kabileler tarafından Urartu çatısı altında birleştirilmiştir. Ağrı ve Bereketli Hilal'in dağlık bölgelerindeki siyasi üstünlük için Asur Krallığı ile mücadele eden devlet, MÖ 6. yüzyılda Medler ve Ahameniş İmparatorluğu tarafından ele geçirilmiştir. Ahameniş İmparatorluğu'nun Gaugamela Muharebesi'nde Büyük İskender tarafından yenilgiye uğratılmasının ardından Orontes Hanedanı, bölgeyi bağımsız bir krallık statüsüne yükseltmiştir.
Artaksiad Hanedanı ve Genişleme
MÖ 190 yılındaki Magnesia Savaşı'nda Selevkosların Romalılar karşısında yenilmesiyle krallık üzerindeki dış etkiler zayıflamıştır. Aynı yıl I. Artaşes liderliğinde Helenistik bir Ermeni devleti kurulmuş ve Aras Nehri yakınlarında stratejik öneme sahip yeni kraliyet başkenti Artaşat kurulmuştur. Krallık, en parlak dönemini Büyük Tigran döneminde (MÖ 95-66) yaşamıştır. Bu dönemde sınırlar Kafkasya'dan günümüz Türkiye, İran, Suriye ve Lübnan'ın güneydoğusuna kadar genişletilerek Doğu Anadolu'nun ötesine taşınmış ve Ermenistan Krallığı Roma'nın doğusundaki en güçlü devletlerden biri haline gelmiştir.
Roma Yönetimi ve Güç Mücadeleleri
MÖ 66'daki Tigranakert Savaşı'nın ardından krallık, Antik Roma etki alanına girmiştir. MÖ 20 yılında Augustus liderliğindeki Roma ve Partlar arasında yapılan müzakerelerle tampon bölge haline gelen krallıkta, her iki güç de kendi hükümdarlarını tahta çıkarmak için yoğun bir çekişme içine girmiştir. MS 37'de Partların, MS 47'de ise Romalıların kontrolü altına giren devlet, MS 51 yılında Part destekli bir İberyalı istilasına uğrayarak siyasi istikrarsızlık dönemleri geçirmiştir.