Erbaba Höyüğü'nün Konumu ve Tarihsel Önemi
Erbaba Höyüğü, Konya il merkezinin batısında, Beyşehir ilçesinin 10 km kuzey-kuzeybatısında ve Gölkaşı Köyü'nün 2,5 km kuzeydoğusunda yer alan tarihi bir arkeolojik sit alanıdır. Beyşehir Gölü'nün 1,5 km doğusunda, deniz seviyesinden 1105 metre yükseklikteki doğal bir tepe üzerinde konumlanan höyük, günümüzden yaklaşık 7500 yıl öncesine tarihlenen bir Neolitik Çağ yerleşimidir. Yaklaşık 80 metre çapında olan bu höyük, köylülerce toprak çekilmesi sonucu kısmen tahrip olmuş olsa da günümüzde koruma altındadır.
Arkeolojik Kazılar ve Araştırmalar
Höyük, 1963 yılında Ralph Solecki tarafından Beyşehir ve Suğla gölleri çevresinde gerçekleştirilen yüzey araştırmaları sırasında tespit edilmiştir. Arkeolojik kazı çalışmaları ise New York Üniversitesi'nden Jacques Bordaz başkanlığında 1969, 1971, 1974 ve 1977 yıllarında yapılmıştır. 1.100 metrekarelik bir alanda yürütülen kazılarda tepenin yaklaşık %22'si açılmış ve üç gelişkin Neolitik Çağ kültür tabakası ortaya çıkarılmıştır. Ayrıca yüzeyden toplanan Hacılar tipi çanak çömleğe göre yerleşimin kısa süreliğine Geç Kalkolitik Çağ'da da iskan gördüğü anlaşılmaktadır.
Neolitik Mimari ve Ev Yapısı
Erbaba Höyüğü'ndeki tüm tabakalarda benzer bir yapı tekniği kullanılmıştır. Evlerin temellerinde büyük taş bloklar kullanılmış, duvarlar ise çamur harçla örülmüş düzeltilmemiş kireçtaşı bloklarla inşa edilmiştir. Duvar kalınlıkları yer yer 60 cm'yi aşan ve sıkıştırılmış topraktan tabanlara sahip olan dikdörtgen planlı evler, kuzeydoğuya bakmaktadır. Yapılarda son yapı evrelerinden birindeki kapı açıklığı dışında geçit bulunmaması, evlere Çatalhöyük örneğindeki gibi damlardan girildiğini göstermektedir. En iyi korunan en üst tabakada yan yana sıralanmış hücre planlı dörtgen odalar bulunurken, alt tabakalarda kırmızı ve gri renkli sıvayla kaplanmış duvar kalıntılarına rastlanmıştır.
Sosyal Yaşam, Tarım ve Buluntular
Kazılarda ele geçen 32 binden fazla çanak çömlek parçası iki temel grupta incelenmektedir. Üst tabakalarda küçük salyangoz kabukları içeren kırmızı, kahverengi ve sarımsı gri renkli çanak çömlekler yoğunluktayken, alt tabakalarda ince taşçıklı, kum ve mika katkılı kahverengi ile siyah çanaklar bulunmuştur. Yerleşmede alet yapımı için çakmak taşı Beyşehir Gölü'nün batısından, obsidiyen ise Aksaray civarından getirilmiştir. Buluntuların %15'ini oluşturan orak-bıçaklar, emmer, einkorn, sert buğday, arpa, mercimek ve bezelye kalıntıları yerleşimde tahıl tarımının önemini göstermektedir. Hayvancılıkta koyun, keçi ve sığırın evcilleştirildiği kesinleşmiş; geyik, domuz, kuş ve balık avcılığı da yapılmıştır.