İzmir'in Konak ilçesinde Milli Kütüphane'nin hemen bitişiğinde yer alan Elhamra Sineması (İzmir Milli Sineması ya da Milli Sinema), Birinci Ulusal Mimarlık Akımı'nın neoklasik üslubunu taşıyan tarihi bir yapıdır. Cumhuriyet döneminde İzmir'de inşa edilen ilk yapılardan biri olan bina, dış cephesini süsleyen Kütahya çinileriyle dikkat çekici bir estetiğe sahiptir.
Elhamra Sineması'nın Tarihçesi
Yapı, Salepçioğlu Konağı'nın Selamlık bölümünde hizmet veren İzmir Milli Kütüphanesi'ne maddi kaynak sağlamak amacıyla konağın bahçesine inşa edilmiştir. Neoklasik Türk mimarisinin öncülerinden Mimar Tahsin Sermet Bey tarafından hazırlanan planlar doğrultusunda temeli 6 Mayıs 1915'te atılmıştır. Vali Rahmi Bey'in sağladığı arsa üzerinde başlayan inşaata I. Dünya Savaşı sebebiyle ara verilmiş, İzmir'in kurtuluşundan sonra devam edilmiştir. İnşaat, 1925'te kurulan İzmir Milli Kütüphane Cemiyeti'nin öncülüğünde ve İpekçi kardeşlerden altı yıllık kira karşılığı alınan ödenekle tamamlanarak 1926 yılında kapılarını açmıştır.
Önemli Olaylar ve Kültürel Miras
Açıldığı dönemde 840 kişilik salonu ve 120 metrekarelik sahnesiyle şehrin en büyük ve konforlu sineması olan yapı, hem mimarisi hem de nitelikli film gösterimleriyle yoğun ilgi görmüştür. Dünyanın ilk sesli filmi olan The Jazz Singer İzmir'de ilk kez bu salonda izleyiciyle buluşmuş, ayrıca Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk de bu sinemada üç kez film izlemiştir. 1978 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı'na kiralanan bina, restore edilerek 1982'de İzmir Devlet Opera ve Balesi'nin sahnesi haline getirilmiştir. 2023 yılında yapılan düzenlemelerle tiyatroya da uygun hale getirilen sahne, günümüzde İzmir Şehir Tiyatroları ve İzmir Devlet Opera ve Balesi tarafından ortaklaşa kullanılmaktadır.
Mimari Yapısı ve Sanatsal Detayları
Betonarme malzeme ile bodrum üzeri iki katlı olarak inşa edilen yapının üzeri beşik çatıyla örtülüdür. Ön cephesinde düzgün kesme taş, pencere ve kapı kemerlerinde mermer kullanılmıştır. Giriş kısmının üzerinde kurşunla kaplı büyük bir ahşap kubbe yer alır. Binanın dış cephesindeki bitkisel motifli çini süslemeler ve panolar, dönemin ünlü çini imalatçısı Kütahyalı Mehmed Emin Usta'nın atölyesinde üretilmiştir. İç kısımda ise doğuda orkestra çukuru ve sahne yer alırken, batıda 14 küçük odalı yarım daire şeklinde bir loca bulunmaktadır. Tavanı Türk nakışları ile bezeli olan salonun yan duvarlarında ressam Naci Kalmukoğlu'na ait fresk panolar ve Jean Weinberg tarafından yapılmış 1925 tarihli iki Atatürk resmi yer almaktadır.