Kahramanmaraş'ın Elbistan ilçesine bağlı Kalealtı Mahallesi sınırlarında yer alan Elbistan Kız Kalesi, bölgenin en büyük kalesi olma özelliğine sahiptir. Elbistan şehir merkezine yaklaşık 8 km mesafede, 200 metre yüksekliğindeki bir dağ sırtına inşa edilmiş olan bu tarihi kale, hem Elbistan'a hem de Elbistan-Kahramanmaraş yoluna hakim stratejik bir konumda bulunmaktadır. Köye hakim konumundan dolayı halk arasında 'Kalealtı' ismiyle de anılan yapının üzerinde herhangi bir kitabe bulunmadığı için kesin yapılış tarihi bilinmemektedir; ancak yapılan araştırmalar kalenin Orta Çağ dönemi Roma yapısı olduğunu göstermektedir.
Stratejik Önemi ve Askeri Geçmişi
Kız Kalesi, geniş bir ovayı ve geçit bölgesini kontrol altında tutan konumuyla tarih boyunca büyük askeri öneme sahip olmuştur. Kapadokya'dan Mezopotamya'ya geçiş yapan Roma ordularının kullandığı Arabissos ve Germanicia şehirleri arasındaki tarihi yol üzerinde yer alan kale, önemli askeri seferlere şahitlik etmiştir. Afşin bölgesindeki diğer kalelerle haberleşme ve irtibat halinde olan kalenin, Bizans İmparatoru I. Basil'in 877 yılındaki ve Romen Diyojen'in 1068 yılındaki seferleri sırasında kritik bir rol oynamış olabileceği değerlendirilmektedir.
Mimari Yapısı ve Günümüzdeki Kalıntıları
Moloz ve kesme taşlar kullanılarak iki katlı olarak inşa edilen Kız Kalesi, ne yazık ki günümüze büyük ölçüde yıkılmış bir halde ulaşmıştır. Katlar arasında kalan kiriş delikleri, yapının üst katlarının ahşap örtüyle kaplı olduğunu göstermektedir. Günümüzde kalenin en doğu ucunda yer alan doğu kulesi (burç) dışında neredeyse hiç yapısal kalıntısı kalmamıştır. Yıkılan duvarların yönünden kalenin orijinalinde batıya ve kuzeye doğru uzandığı anlaşılmaktadır. Bugüne kadar herhangi bir restorasyon çalışması geçirmemiş olan kaleden kalan tek burcun korunması gerekmektedir.
Çevresi ve Efsaneleri
Çevresindeki doğal güzelliklerle birlikte önemli bir turistik cazibe noktası olan Kız Kalesi'nin yakın çevresinde Balıklıgöl ve Ekinözü Kaplıcaları gibi ziyaret yerleri yer almaktadır. Kale ayrıca yerel efsanelere de konu olmuştur; bölge halkı arasında kalede 'kızların değil, çocukları korkutan zincirli zebanilerin' yaşadığına dair masallar anlatılmaktadır. Koruma altına alınmadığı takdirde geleceğe taşınması zor olan bu kültürel mirasın acilen korumaya alınması gerekmektedir.