İstanbul'un Köklü Semti: Dudullu'nun Tarihi ve Gelişimi
İstanbul ili Ümraniye ilçesinde konumlanan Dudullu, kuzeyde Aşağıdudullu, güneyde Yukarıdudullu ve çevre mahallelerden meydana gelen tarihi ve köklü bir semttir. Dudullu'nun çevresi batıda Şerifali, Altınşehir, Adem Yavuz ve Huzur mahalleleri; kuzeyde Çekmeköy ilçesine bağlı Mimar Sinan mahallesi; doğuda ise Madenler ve Esenşehir mahalleleri ile çevrilidir. Tarihi kaynaklara ve İstanbul Ansiklopedisi'ne göre Dudullu semtine ilk yerleşim günümüzden yaklaşık 350 yıl öncesine kadar uzanmaktadır. İlk kurulduğu dönemde Sarıbayraktar adını taşıyan yerleşim, ilerleyen yıllarda Dudullu ismini almıştır. Semt mezarlığında yapılan incelemelerde ise 250 yıl öncesine ait tarihi mezar taşlarına rastlanmaktadır.
Dudullu İsminin Kökeni ve Etimolojik Tartışmalar
Dudullu adının kaynağına dair internet üzerinde çeşitli rivayetler yer alsa da, Dudu Hatun veya Duduoğulları gibi köken açıklamaları somut tarihsel kanıtlardan yoksundur. Semtin 93 Harbi esnasında Güney Kafkasya'dan göç alması sebebiyle Kafkas kökenli dudu sözcüğünden türediği düşünülse de, köyün adının bu göç hareketinden çok daha eski kaynaklarda da Dudullu veya Dudurlu şeklinde geçmesi bu tezi zayıflatmakta ve kökeninin kesin olarak belirlenmesini imkansız kılmaktadır. Diğer taraftan Nişanyan Yeradları Sözlüğü'nde yer alan bilgilere göre Farsça kökenli bir kelime olan dudu (tūtī, papağan), dudu kuşu ya da dādu (yaşlı kadın) anlamlarına gemektedir.
Mesire Alanından Modern Yapılaşmaya Geçiş Süreci
Cumhuriyet öncesi dönemden başlayarak 1960'lı yıllara kadar geniş çiftliklerin bulunduğu Dudullu; hayvancılık ürünleri, meşhur sütü ve yoğurdu ile bilinen önemli bir mesire yeri olarak kabul edilmekteydi. Sultan Abdülaziz döneminde Alemdağ'da inşa edilen av köşküne giden yol güzergahında bulunması sebebiyle Yukarı Dudullu, Aşağı Dudullu'ya oranla daha hızlı bir gelişim göstermiştir. Ancak semt, 1966 yılında gerçekleştirilen planlama hataları neticesinde yapılaşmaya açılmıştır. Bu tarihlerde Yukarı Dudullu'da 120, Aşağı Dudullu'da ise 80 olmak üzere yaklaşık 200 haneden oluşan köy, 1970 sonrasında başlayan hızlı gecekondu göçü ile Ümraniye ile birleşmiş ve ilerleyen süreçte tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüştürülmüştür. 2008 yılındaki kararlarla mahalle sınırlarında yeni düzenlemeler yapılmıştır.
Edebiyatta Dudullu ve Ulaşım İmkanları
Türk edebiyatının klasikleri arasında yer alan Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın ünlü Gulyabânî romanı, yazıldığı dönemde bir köy statüsünde olan Dudullu'da geçmektedir. Yazar kitabında Dudullu'yu "Üsküdar arkasında güzel bir köy" olarak tanımlayan bir dipnota yer vermiştir. Günümüzde semte ulaşım oldukça gelişmiştir; Kavacık, Çavuşbaşı, Yenidoğan, Alemdağ ve Kadıköy gibi merkezlere giden 11ÇB, 131T, 14, 14A ve 14ŞB otobüs hatlarının yanı sıra, M5 Üsküdar-Sultanbeyli ve M8 Bostancı-Parseller metro hatları ile semte konforlu bir şekilde ulaşmak mümkündür.