Anadolu Selçuklu mimarisinin Kayseri'deki en seçkin örneklerinden biri olan Döner Kümbet, 1276 yılında Anadolu Selçuklu Sultanı I. Alaeddin Keykubad'ın kızı Şah Cihan Hatun için yaptırılmıştır. Yapı, bu köklü geçmişi nedeniyle Şah Cihan Hatun Kümbeti olarak da bilinmektedir. Kayseri'nin Melikgazi ilçesinde, Talas yolu üzerinde konumlanan ve günümüzde mülkiyeti Vakıflar Genel Müdürlüğü'ne ait olan bu abidevi eser, sarımsı renkli kesme taş malzeme kullanılarak kâgir sistemle inşa edilmiştir. Kitabesinde yapım tarihi yer almayan bu eşsiz kümbet, tarihi ve kültürel değerinden dolayı 1980 yılında koruma altına alınmıştır.
Döner Kümbet'in Mimarisi ve Çadır Formu
Kara bir taban üzerine oturtulan Döner Kümbet, silindirik gövde yapısı ve abidevi bir çadırı andıran dış tasarımıyla dikkat çeker. Gövdenin etrafında kaval silmelerin meydana getirdiği on iki adet sivri kemer bulunur. Bu kemerlerin çevirdiği on iki yüzün her biri, birbirinden tamamen farklı geometrik ve bitkisel kabartma motiflerle bezenmiştir. Türbenin iç kısmına ise iki yönlü dar merdivenler kullanılarak çıkılmaktadır. Halk arasındaki yaygın bir efsaneye göre bu kümbetin kendi etrafında döndüğü söylenmektedir.
Figürlü Plastik Süslemeler ve Semboller
Döner Kümbet, özellikle dış cephesinde yer alan figürlü plastik süslemelerinin yoğunluğu ile Selçuklu sanatının zenginliğini ve estetik anlayışını gözler önüne serer. Yapının taç kapısının sol tarafında, bir hurma ağacının üstünde çift başlı bir kartal ve iki yanında yer alan harap haldeki iki aslan kabartması mevcuttur. Taç kapının sağ tarafında ise bir başka hurma ağacı kabartması yer almaktadır. Kümbetin kapı cephesinin hemen üzerinde, insan başlı ve kanatlı iki pars figürünün ortasında tahrip edilmiş bir çift başlı kartal arması fark edilmektedir. Ayrıca kapı kısmında bazı yerleri kırılmış durumda olan insan başlı iki aslan kabartması daha yer almaktadır.