Ayn Minare Camii'nin Tarihi ve Önemi
Diyarbakır'ın Sur ilçesinde, Mardinkapı yakınlarında konumlanan Ayn Minare Camii (Aynı Minare Camii), Akkoyunlular dönemine ait tarihi bir yapıdır. Vakfiyesinde yer alan kayıtlara göre cami, 904 (1499) yılında hayır sahibi Hoca Ahmed B. Mehmed adında bir kişi tarafından yaptırılmıştır. İncelenen bazı vakfiyeler doğrultusunda, bu kişinin Diyarbakır Suriçi bölgesinde Akkoyunlular döneminden kalan Kavas Camii gibi başka tarihi yapıları da inşa ettiren kişi olduğu anlaşılmaktadır.
Dış Mimari ve Yapısal Özellikler
Tamamen kesme taştan inşa edilen caminin küçük ve düzensiz bir avlusu bulunmakta olup, bu avlunun köşesinde sekizgen planlı bir minare yükselmektedir. İki sütun ve üç kemerle dışa açılan son cemaat yerinin her iki yanı duvarla kapatılmıştır. Ancak yapıya zaman içerisinde yapılan aslına uygun olmayan onarımlar, son cemaat yerinin örtü birliğinin kaybolmasına neden olmuş ve burası kısmen kubbe, kısmen de düzensiz tonozlarla kapalı bir hâle getirilmiştir.
Harim ve İç Mekan Düzeni
Caminin iç ibadet alanı olan harim kısmı, mimari gelişim özellikleri bakımından oldukça dikkat çekicidir. Enine dikdörtgen bir mekân olan harim, ortada çapraz tonozla, yan taraflarda ise beşik tonozlarla örtülüdür. Yapı, erken Osmanlı cami mimarisinde zâviyeli, yan mekânlı ya da ters T tipi olarak adlandırılan camilerle uzaktan bir plan benzerliği sergilese de bu planların aksine kanatları ayıran iç duvarlar burada mevcut değildir.
Mihrap ve Süsleme Detayları
Caminin güney tarafında beş köşeli derin bir uzantı yer alır ve mukarnaslı mihrap nişi bu bölüme konumlandırılmıştır. Bu uzantının üzeri ise dilimli yarım kubbe biçiminde bir tonoz örtüsüyle kapatılmıştır. Ayn Minare Camii'nin dış cephesinde özgün bölümlerin düzgün taş işçiliği göze çarparken, iç kısmında ise sonradan yapıya getirilmiş toplama çiniler dikkat çekmektedir.