Dereyanı, Mardin ilinin Yeşilli ilçesine bağlı tarihi bir mahalledir. Kendine has coğrafyası ve zengin tarihi geçmişiyle dikkat çeken bu yerleşim yeri, bölgenin kültürel ve idari değişimlerini yansıtan önemli yerleşimler arasındadır.
Dereyanı Tarihçesi ve İsim Kökeni
Mahallenin yerleşim tarihi oldukça eskiye uzanmaktadır. Dereyanı mahallesinin adı, 1526 yılına ait tarihi kayıtlarda Şurlu olarak geçmektedir. Daha yakın bir dönem olan 1917 yılı kayıtlarında ise yerleşimin adı Şûrî olarak kaydedilmiştir.
İdari Yapıdaki Tarihsel Değişiklikler
Dereyanı, tarihi süreçte idari yapı bakımından çeşitli değişikliklere uğramıştır. Daha önceleri Savur ilçesine bağlı bir yerleşim birimi olan Dereyanı, 24 Kasım 1955 tarihinde alınan idari kararla Mardin merkez ilçesine bağlanmıştır. Sonraki dönemde Yeşilli ilçesinin kurulmasıyla birlikte bu yeni ilçeye bağlanarak mahalle statüsünü kazanmıştır.
Coğrafi Konumu ve Ulaşım
Güneydoğu Anadolu Bölgesi sınırlarında yer alan Dereyanı mahallesi, deniz seviyesinden 900 metre yükseklikte (rakımda) konumlanmıştır. Coğrafi ulaşım ağları bakımından Dereyanı, Mardin il merkezine 30 km, bağlı olduğu Yeşilli ilçe merkezine ise 20 km uzaklıktadır. Mahallenin coğrafi koordinatları ise 37°25′39″N 40°51′39″E şeklindedir.
Nüfus Verileri
Mahallenin nüfus yapısı yıllar içerisinde değişim göstermiştir. Resmi envanter ve sayım verilerine göre Dereyanı'nın nüfusu 1997 yılında 1111 kişi iken, 2000 yılında yapılan nüfus sayımı verilerine göre ise 868 kişi olarak tespit edilmiştir.