Aksu Vadisi'nin İncisi: Dereli
Giresun ilinin güneyinde, Şebinkarahisar yolunun 32. kilometresinde, Aksu Vadisi’nde yer alan Dereli, 'Yaylalar diyarı' olarak anılan eşsiz bir Karadeniz ilçesidir. Deniz seviyesinden ortalama 273 metre yükseklikte kurulan ilçe, Giresun Dağları'nın en yüksek noktası olan 3.331 metrelik Abdal Musa Tepesi ve 3.000 metre yükseklikteki Karagöl-Kırklar Dağı'na kadar uzanan son derece dik ve engebeli bir arazi yapısına sahiptir. Doğu Karadeniz'in büyüleyici doğasını yansıtan Dereli, doğuda Keşap ve Yağlıdere, batıda ise Bulancak ilçeleriyle komşudur.
Köklü Bir Türkmen Yurdu ve Çepni Kültürü
Dereli ve çevresinin tarihi, Selçuklular döneminden bu yana kesintisiz bir Türk toprağı olma özelliğini taşımaktadır ve bölge düşman işgali görmemiştir. Tarihi kayıtlara göre Giresun, 1397 yılında Emiroğlu Süleyman Bey tarafından fethedilerek Türk yurdu haline getirilmiştir. Dereli civarında ise çok daha eski yıllardan itibaren Türklerin varlığı bilinmekte, bölgenin Kuşlu Han ve Zırhlı Han adında iki Türkmen beyinin hakimiyetinde olduğu belirtilmektedir. Horasan'dan gelen Oğuz Türkmen boyları ve Sinop çevresinden gelen Çepniler bölgeye yerleşerek köklü izler bırakmıştır. Prof. Dr. Faruk Sümer’in 'Oğuzlar ve Türkmenler' adlı eserinde belirtildiği üzere, 1515 yılı tahrir defterlerinde Dereli'nin de dahil olduğu bölge 'Vilayet-i Çepni' adıyla ayrı bir bölge olarak gösterilmiştir. Başbakanlık Devlet Arşivi kayıtlarında ise ilçenin eski adı olan Dölçukuru Köyü'nün 1500'lü yıllarda YarAli Bey isimli bir Türkmen beyinin tımarı olduğu kaydedilmiştir.
Cumhuriyet Dönemi ve İdari Gelişimi
Tarih boyunca farklı idari yönetimlerin altında yer alan Dereli, Tanzimat Dönemi'ne kadar Trabzon'a bağlı kalmış, ardından Şebinkarahisar (Karahisar-ı Şarki) Sancağı'na ve sonrasında tekrar Trabzon'a bağlanmıştır. 1892 yılında Rusya'nın Gürcistan'ı işgal etmesiyle birlikte Müslüman Gürcülerin göç ederek ilçeye bağlı bazı köylere yerleşmesi, bölgenin beşeri yapısına yeni bir çeşitlilik katmıştır. Cumhuriyet döneminde 1926 yılında Giresun'a bağlı bir nahiye statüsü kazanan Dereli, nihayet 1 Nisan 1958 tarihinde 7033 sayılı kanunla resmi olarak ilçe kurulmuştur.
Karadeniz'in Yayla Cenneti ve Kültürel Değerleri
Dereli, geleneksel Türkmen yaylacılık kültürünün canlı bir şekilde yaşatıldığı en önemli merkezlerden biridir. Doğu Karadeniz'in en meşhur yaylalarından olan Kümbet Yaylası ve Bektaş Yaylası ilçe sınırları içerisinde yer almaktadır. Her yıl temmuz ayının ikinci haftasında düzenlenen Kümbet Yaylası Şenlikleri ve ağustos ayının ilk haftasında gerçekleştirilen Bektaş Yaylası Şenlikleri yöreye büyük bir sosyal ve kültürel canlılık kazandırmaktadır. Ayrıca, yüzyıllardır süregelen Hıdırellez Şenlikleri de her yıl mayıs ayının altıncı gününde coşkuyla kutlanmaktadır. İlçenin görülmeye değer tarihi ve kültürel zenginlikleri arasında Hisar Köyü'ndeki Meryem Ana Manastırı, Kuşluhan Kalesi, Yavuzkemal Köyü hanları ve tarihi ören yeri, Akkaya Köyü'ndeki Çobankayası resimleri ile çok sayıda tarihi kemer köprü, tekke ve ocak yeri yer almaktadır.