Bilecik'in Tarihi Değeri: Dereköy
Marmara Bölgesi'nin tarihi dokusuyla öne çıkan yerleşimlerinden biri olan Dereköy, Bilecik ilinin Pazaryeri ilçesine bağlı bir köydür. Deniz seviyesinden 839 metre rakımda yer alan köy, coğrafi konum olarak Bilecik il merkezine 39 km, Pazaryeri ilçe merkezine ise 7 km uzaklıkta bulunmaktadır. Günümüzde muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilen yerleşim, bölgenin köklü geçmişini günümüze taşıyan önemli noktalardan biridir.
Tarihsel Geçmiş ve Manav Yerleşimi
Köy, resmi kayıtlara göre 1928 yılından beri aynı adı taşımaktadır. Eski bir Manav yerleşimi olarak bilinen Dereköy, son yıllarda yapılan akademik ve arkeolojik araştırmalarla tarih sayfalarında oldukça önemli bir yer edinmiştir. Köyün nüfusu yıllar içinde değişim göstermiş olup, 1965 yılında 1.032 olan nüfus, 2000 yılında 436'ya, 2022 yılında ise 264'e kadar gerilemiştir. Bu demografik değişime rağmen köy, bünyesinde barındırdığı arkeolojik sırlar ile önemini korumaktadır.
Kuman-Kıpçak Kültürünün İzleri ve Taş Heykel Keşfi
Arkeolog Adil Yılmaz, kendi köyü olan Dereköy'ün mezarlığında son derece nadide bir arkeolojik keşfe imza atmıştır. Mezarlıkta keşfedilen ve tarihi 13. yüzyıla dayanan taş heykel, Romanya'dan Moğolistan'a kadar uzanan geniş Deşt-i Kıpçak sahasında görülen kültürel ögeleri yansıtmaktadır. İlginç bir şekilde bu heykel, Anadolu'daki Oğuz ve Selçuklu sahasında görülmeyen niteliklere sahiptir. Bölgede keşfedilen birden fazla taştan yalnızca biri olan bu heykelin, İznik İmparatorluğu döneminde (1241 yılında) Batı Anadolu'ya tampon maksatlı yerleştirilen Kuman-Kıpçak yerleşimleriyle doğrudan ilişkili olduğu savunulmaktadır.
Çevre Bölgelerle Etkileşim ve Arkeolojik Değer
Dereköy'de keşfedilen bu benzersiz taş heykelin benzer örnekleri Anadolu'nun farklı noktalarında da kayıt altına alınmıştır. Benzer bir stildeki taş heykel, 2019 yılında Eskişehir'in İnönü ilçesindeki bir mezarlıkta Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Tarih Bölümünden bir araştırma ekibi tarafından bulunmuştur. Ayrıca Yalova'nın Altınova ilçesine bağlı Geyikdere köyünde de benzer nitelikte Orta Asya tipinde bir taş heykel keşfi gerçekleştirilmiştir. Arkeolog Adil Yılmaz'ın yayımladığı bu çalışmalar, Dereköy mezarlığındaki heykellerin Batı Anadolu'daki son Türk yerleşimlerinin kökenlerine ışık tuttuğunu göstermektedir.