Dedecik-Heybelitepe Höyüğü, İzmir ilinin yaklaşık 35 kilometre güneyinde, Torbalı Ovası'nın batı kenarında yer alan arkeolojik bir yerleşim alanıdır. Metropolis Antik Kenti'nin 2 kilometre kadar güneyinde, Özbey ve Yeniköy köyleri arasında konumlanan höyük, bölgenin en eski dönemlerine ışık tutan tarihi kalıntılara ev sahipliği yapmaktadır.
Kazı Çalışmaları ve Tespit Süreci
Höyük, ilk olarak 1990'lı yıllarda Recep Meriç tarafından tespit edilmiştir. Arkeolojik kazılar ise Dokuz Eylül Üniversitesi'nden Recep Meriç başkanlığındaki Metropolis kazı ekibinin işbirliğiyle, Clemens Lichter yönetiminde 2003 ve 2004 yıllarında gerçekleştirilmiştir. Küçük bir ekiple yürütülen bu çalışmalar, höyükteki buluntu yerlerinin saptanması amacıyla gerçekleştirilen sondaj kazıları şeklinde düzenlenmiştir.
Höyüğün Yapısı ve Tabakalanma Özellikleri
Yerleşimin Geç Neolitik Çağ ile Kalkolitik Çağ dönemlerine ait olduğu belirtilmektedir. Höyük tepesinin en üst tabakasında yer alan Bizans dönemi mezarlığının, daha alt katmanları tahrip ettiği tahmin edilmektedir. Erozyonun etkisiyle yamaçların orta kısımlarında kültür tabakası birkaç santimetreye kadar alçalırken, yamaçların aşağı kısımlarında ise bu tabakanın yaklaşık 2,5 metre derinliğe kadar indiği tespit edilmiştir.
Erken Tunç Çağı Mezarları ve Tarih Öncesi Buluntular
2004 yılında yürütülen kazılarda, biri yetişkine diğeri ise bir çocuğa ait olan iki adet taş mezar açılmıştır. Gömütlerin hocker (ana karnındaki gibi) şeklinde yatırıldığı ve başlarının yakınına birer kap bırakıldığı görülmüştür. Bu kaplar ve mezarların yakınında yer alan taş duvar yapısı, mezarların Erken Tunç Çağı'na ait olduğunu göstermektedir. Höyüğün daha alt katmanlarında ise Geç Neolitik ve Erken Kalkolitik Çağ malzemeleri ele geçirilmiştir.
Milos Adası Obsidiyeni ve Pişmiş Toprak Mühür
Höyükteki buluntular arasında dikkat çeken en önemli malzemelerden biri, Kiklad Adaları grubundaki Milos Adası kökenli olduğu saptanan obsidiyen hammaddesidir. Ayrıca kazılarda bir idol parçası ve iç içe geçmiş daireler biçiminde tasarlanmış pişmiş toprak bir mühür bulunmuştur. Bu pişmiş toprak mührün benzer örneklerine, Anadolu'dan Balkanlar'a kadar uzanan geniş bir coğrafyadaki Bademağacı Höyüğü, Ulucak Höyüğü, Hoca Çeşme Höyüğü, Çatalhöyük, Çayönü ve Tepecik-Çiftlik Höyüğü gibi yerleşimlerin neolitik tabakalarında rastlanmaktadır.