Citharizon (ya da Citharizum veya Kitharizon), Geç Antik Çağ'da Roma İmparatorluğu'nun III. Ermenistan eyaletinde, Fırat'ın güney kolu üzerinde bulunan büyük stratejik öneme sahip antik bir kasaba ve kaledir. Karadeniz'den Mezopotamya sınırına kadar uzanan mücadele hattında, Roma İmparatorluğu ile Persler (Sassaniler) arasındaki çekişmelerin tam merkezinde yer almıştır.
Justinianus Dönemi ve Askeri Savunma Hattı
Küçük bir kasaba olmasına rağmen Bizans İmparatorluğu için Perslere karşı hayati bir savunma noktası olan Citharizon, İmparator Justinianus tarafından inşa ettirilmiştir. İmparator Justinianus'un Roma Ermenistanı üzerine 'Dux' unvanıyla atadığı beş askeri validen birinin ikametgahı olan kentte, dük komutasında güçlü bir askeri garnizon yer almaktaydı.
Konum Tartışmaları ve Coğrafi Yapısı
Kayserili Prokopius'a göre Asthianene (Hashteank) bölgesinde yer alan kale, Theodosiopolis'ten dört günlük bir yolculuk mesafesindeydi. Kommagene ve Mezopotamya'nın kuzeyinde, Mos Masius Dağı ve Aladağlar arasında kalan Balabitene bölgesi ve Keteriz köyü olası konumlar olarak tartışılsa da; günümüzde Roma ve Bizans Tarihi Uzmanı James Howard-Johnston tarafından Bingöl merkeze bağlı İncesu Köyü (Derenazik) sınırları içerisinde tespit edilmiştir.
Tarihi Akışı ve Dini Önemi
Citharizon Kalesi, 613 yılında Pers kralı II. Hüsrev'in generali Aşot tarafından ele geçirilmiştir. Kentin adı kaydedilen tek diosezan piskoposu Marcian olup, 692 yılındaki Trullo Konsili'ne katılım göstermiştir. Günümüzde artık yerleşimsel bir piskoposluk merkezi olmayan antik kent, Katolik Kilisesi tarafından unvan piskoposluğu olarak listelenmektedir.