Çorum'un zengin arkeolojik mirasının önemli parçalarından biri olan Çıradere Höyüğü, il merkezine bağlı Alaca ilçesinin Suludere Köyü sınırları içerisinde yer alan tarihi bir yerleşimdir. Höyük coğrafi konumu itibarıyla, Boğazkale ilçesinin yaklaşık 8,5 kilometre kuzeydoğusuna düşen Suludere Köyü'nün hemen içinde yer almaktadır. Sadece yüzey araştırmalarıyla incelenen bu alan, Anadolu'nun erken dönem yerleşim geçmişine dair önemli veriler sunmaktadır.
Araştırma Tarihi ve Tabakalanma
Çıradere Höyüğü, ilk olarak Rolf Hachmann tarafından tespit edilmiştir. Höyükten 1954 yılından itibaren toplanan yüzey malzemeleri ayrıntılı bir biçimde incelenmiş ve elde edilen sonuçlar 1957 yılında yayımlanmıştır. Alanda henüz sistemli kazı çalışmaları gerçekleştirilmediği ve sadece yüzey araştırması yapıldığı için kesin bir tabakalanma belirtilememektedir. Bununla birlikte, yüzey toplamalarına dayanılarak höyükte kesin olmamakla birlikte bir Geç Kalkolitik Çağ - Erken Tunç Çağı I. evresi yerleşmesi olduğu öngörülmektedir.
Çanak Çömlek Buluntuları
Höyük yüzeyinden elde edilen çanak çömlekler arasında en belirgin grubu dışı siyah, içi kahverengi olarak tanımlanan seramikler oluşturmaktadır. Büyük kaplara ait parçaların yanı sıra, Alacahöyük Kalkolitik Çağ tabakalarında ele geçen meyvelikleri andıran kahverengi astarlı meyvelik parçaları da bulunmuştur. Ayrıca yüzeydeki çanak çömlek parçalarının büyük bir kısmının Erken Tunç Çağı'nın son dönemlerine ait kırmızı astarlı seramiklerden oluştuğu belirlenmiştir.
Özgün Bir Seramik Türü: Çıradere Malı
Höyükte büyük buluntu veren boya bezekli mal grubu, literatürde Çıradere malı olarak tanımlanmıştır. Kırmızı kilden ve hamurlarına küçük kumcuklar katılarak üretilen bu mal grubunda boya bezemeleri, portakal-kahverengimsi bir yüzeye ya da kahverengimsi sarı renkteki bir astarın üzerine uygulanmıştır. İyi pişirilmiş, nakışlı, çok yüksek derecede sert pişirilmesi ve çanak içlerinin mablakla perdahlanmış olmasıyla bilinen bu kaplar Kültepe ve Alişar'daki benzerleriyle paralellik taşımaktadır. 1980'li yılların ikinci yarısındaki araştırmalar, Çıradere malına Kırşehir Hanyeri Höyük, Alişar Isparta İğdecik Höyüğü, Yozgat Büyük Nefezköy Höyüğü ve Kültepe I höyüklerinde de az da olsa rastlandığını ortaya koymuştur.