Sivas il merkezine 78 kilometre, Şarkışla ilçe merkezine ise 6 kilometre uzaklıkta yer alan Cemel, İç Anadolu Bölgesi'nin en zengin sözlü kültür birikimlerine sahip tarihi beldelerinden biridir. 2010 yılı nüfus sayımı verilerine göre 1.500 kişilik bir nüfusu barındıran belde, halk inanışlarına konu olmuş tarihi mezarları ve trajik efsaneleriyle dikkat çekmektedir.
Kızyandı Efsanesi ve İsimlerin Kökeni
Yörede 1975 yılında derlenmiş olan ünlü Kızyandı Efsanesi, Şarkışla ilçesinin ve çevresindeki coğrafi yerlerin isim kökenine ışık tutmaktadır. Anlatıya göre Şarkışla'nın henüz küçük bir kışlak olduğu devirlerde bölgenin güçlü beyi Şarbey'in Durna adında bir kızı vardır. Dağda bir mandanın saldırısını kılıcıyla savuştururan Durna, mandanın sahibi olan gence sevdalanır. Ancak delikanlı Karataş yakınlarındaki Kanak Deresi'nde atını sularken ani bir sele kapılarak hayatını kaybeder. Acı haberi alan Durna, gencin Cemel yakınlarındaki mezarını bulup kazar ve sevgilisinin başını eline aldığında yazın kavurucu sıcağında ekin yığını aniden alev alır. İki aşığın buradaki vefatının ardından köylüler onları aynı yere gömerler. Günümüzde Şarkışla adının Şarbey'den, Turna Dağı'nın ise kızın adı olan Durna'dan geldiği kabul edilir. Şarkışla yöresi türkülerinde de bu olayla ilişkili olarak Kızyandı Yaylası (veya Kızanandı Yaylası) ismi sıkça anılmaktadır.
Kız-Oğlan Mezarı ve Taş Kesilme Hikayesi
Cemel beldesinin girişinde yol kenarında yan yana duran iki mezar, halk arasında Kız-Oğlan Taşı olarak bilinir. Anlatılanlara göre zengin bir ailenin Elif adındaki kızı, fakir bir gence aşık olur ve kavuşmalarına izin verilmeyince birlikte kaçarlar. Kızın erkek kardeşleri peşlerine düştüğünde yakalanacaklarını anlayan Elif, Allah'a dua ederek taşa çevrilmeyi diler ve iki aşık o anda taşa dönüşür. Yakın dönemde belediyenin gerçekleştirdiği yol genişletme çalışmaları sırasında zarar gören bu taşlar, Cemel halkı tarafından arka kısımları toprakla kapatılarak yeniden mezar görünümüne kavuşturulmuştur.
Ulaşım ve Görülmeye Değer Yanları
Cemel Beldesi, Sivas'tan 78 km, Şarkışla'dan ise 6 km uzaklıktadır. Ulaşımı oldukça kolay olan beldeye gelen ziyaretçiler, belde girişinde yer alan efsanevi Kız-Oğlan Mezarı'nı ziyaret edebilir ve İç Anadolu'nun en köklü sözlü kültür miraslarından birinin izlerini yerinde görebilirler.