Ordu ilinin Karadeniz Bölgesi sınırları içerisinde yer alan huzurlu ilçesi Çaybaşı, köklü tarihi derinliği ve kültürel geçmişiyle dikkat çeken bir yerleşimdir. Eski adı Çilader olan bölge, tarihi arşivlerde ilk olarak 1642 tarihli avarız defterinde ve daha sonrasında 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde bu isimle anılmıştır. 1642 yılında Ünye'ye bağlı Efraz (İfraz) kazasının bir köyü olan Çilader, 1834 yılında da aynı idari konumunu koruyarak tarihi serüvenini sürdürmüştür.
Tarihi Göç Dalgaları ve Kültürel Miras
Çaybaşı'nın nüfus yapısının şekillenmesinde tarihi göç hareketleri büyük bir rol oynamıştır. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından yurtlarından ayrılmak zorunda kalan Gürcü muhacirler bu bölgeye yerleştirilmiştir. Özellikle 1882 yılında Aşağı Acara (Acara-i Süfla) bölgesinin Tzoniarisi köyünden göç eden 38 kişilik (17 kadın ve 21 erkek) bir Gürcü grubu Çilader köyünde iskan edilmiştir. 1910 yılına gelindiğinde ise köyün nüfusu 105 hanede yaşayan 538 kişiye ulaşmış, bölge Trabzon vilayetinin Canik sancağına bağlı Ünye kazası sınırları içinde gelişimini sürdürmüştür.
Köyden İlçeye İdari Gelişim Süreci
Cumhuriyet döneminde de idari yapısı sürekli gelişen Çaybaşı, 1945 yılında Tekkiraz bucağına bağlı bir köy olarak kaydedilmiştir. 1955 yılında yeni kurulan ve 20 köyü kapsayan Ciladere nahiyesinin idari merkezi haline getirilmiştir. Türkçe olmayan Çilader ismi, 1959 yılında yürürlüğe giren kanunla Çaybaşı olarak değiştirilmiştir. 20 Ağustos 1971'de belediye statüsü kazanarak beldeye dönüşen yerleşim, nüfusunun ve çevre köylerle olan bağlarının güçlenmesiyle nihayet 1990 yılında ilçe ve ilçe merkezi statüsüne kavuşmuştur.
Coğrafi Konumu ve Doğal Özellikleri
Ordu il merkezine yaklaşık 86 kilometre uzaklıkta bulunan Çaybaşı, 102 kilometrekarelik bir yüzölçümüne sahiptir. Kuzeyinde ve doğusunda Ünye, batısında İkizce, güneyinde ise Akkuş ilçeleriyle komşudur. Deniz seviyesinden ortalama 757 metre yükseklikte konumlanan ilçe merkezi, Akçay ve Cüri ırmakları arasında yükselen engebeli arazi üzerinde kuruludur. Güneye doğru yükselen topoğrafyasında yassı yer şekillerinin hakim olduğu Çaybaşı, Karadeniz'in yeşil doğasını keşfetmek isteyenler için özgün bir coğrafya sunmaktadır.