Konya Coğrafyasının Can Damarı: Çarşamba Çayı
Çarşamba Çayı, Konya ilinde yer alan ve bölgenin tarımsal sulamasında son derece kritik bir yere sahip olan 105 kilometre uzunluğunda önemli bir akarsudur. Bozkır ilçesi sınırları içerisinde yer alan Karacahisar köyü yakınlarında doğan çay, akış yönü boyunca farklı kollarla birleşerek ilerler. Mavi Boğaz mevkisinde Beyşehir Gölü'nden gelen kanal ile birleşen akarsu, Çumra ilçesinde çeşitli kollara ayrılarak Karakaya köyündeki bataklıklarda son bulmaktadır. Üzerinde yer alan Apa Barajı sayesinde suları kontrol altında tutulmakta ve Konya ile Çumra ovalarının sulanmasında verimli bir şekilde kullanılmaktadır.
Çarşamba Çayı'nı Besleyen Kollar ve Kaynaklar
Akarsu, Geyik Dağları bünyesinde bulunan Haydar Dağı, Gül Dağı ve Akdağ'ın kuzey ve doğu yamaçlarından doğan kaynaklarla beslenmektedir. Karstik kaynakların yoğun olduğu bu bölgede özellikle Karacahisar köyündeki Aygır Gediği (Sugözü) kaynağı akarsu için büyük önem taşımaktadır. Çarşamba Suyu, bu noktada Kozlu ve Toplar dereleri ile birleşerek önce Çağlayan yerleşiminden, ardından da Bozkır ilçe merkezinden geçer. Yolculuğu sırasında Söğüt Deresi, Kuruçay, Çökelez Deresi ve Kaya Pınarı gibi çoğunlukla yaz mevsiminde kuruyan birçok dere de akarsuya katılır. Akarsu, Pınarcık köyünün kuzeyinde yer alan suçatı mevkiinde, Beyşehir ve Suğla göllerinin fazla sularını tahliye eden Beyşehir Kanalı ile birleşerek debisini artırır.
Doğal Bir Geçit: Mavi Boğaz ve Mavi Tünel Projesi
Çarşamba Çayı, Apa Barajı'na ulaşmadan hemen önce kalker kayaların aşınmasıyla oluşmuş 35 kilometre uzunluğundaki Mavi Boğaz'ı geçer. Mavi Boğaz, Çumra Ovası ile Suğla Gölü havzasını birbirine bağlayan, kenarları dik kayalıklarla çevrili ve genişliği yer yer 20 metreye kadar daralan dik bir vadi özelliğindedir. Boğazın genişleyen kısımlarında yerel halk tarafından bahçecilik faaliyetleri yürütülmektedir. Bu vadinin içerisinde, Kuşca köyü kuzeyinde yer alan regülatör aracılığıyla tarihi Mavi Tünel projesinden gelen su da Çarşamba Çayı'na dahil edilmekte ve Apa Barajı havzasında depolanmaktadır. Baraj sonrasında Dineksaray ve Çumra merkezinden geçen 65 kilometrelik bu ana kol, ovadaki tarımsal faaliyetlerin en büyük destekçisidir.
Akış Rejimi, Tarihi Seller ve Hotamış Sazlığı
Çarşamba Çayı'nın yukarı havzası Akdeniz yağış rejiminin etkisi altındadır. Bu sebeple en yüksek yağışlar kış aylarında, özellikle aralık ayında düşer ve akarsuyun debisi yıl içerisinde düzensiz bir seyir izler. Yıllık ortalama akımı Pınarcık istasyonunda saniyede 2,88 metreküp olarak ölçülmüştür. Akarsuda zaman zaman taşkınlar yaşanmış olup, bunlar arasında 10 Haziran 1904 tarihinde Bozkır ilçesine ciddi zararlar veren sel felaketi ile 15 Aralık 2010 tarihinde saniyede 60,8 metreküpü aşan debiyle meydana gelen taşkın tarihi kayıtlarda yer almaktadır. Sulama dönemi dışında kış aylarında ilerleyen çay suları, Hotamış Sazlığı'na kadar ulaşarak yazın kuruyan bu bataklık alanı kış mevsiminde 60 kilometrekarelik geçici bir göle dönüştürmektedir.