Tarihçe ve Kökeni
Çanakkale Saat Kulesi, Çanakkale ilinin Merkez ilçesinde, feribot iskelesinin yakınında yer alan tarihi bir yapıdır. Sancakbeyi Cemil Paşa tarafından 1896 yılında yaptırılan kulenin finansmanı Vitalis Gaptiorele tarafından karşılanmıştır. Yapı, Çanakkale'nin en önemli tarihi sembollerinden biri olarak günümüze kadar ulaşmıştır.
Mimari Özellikleri ve Yapısal Detayları
Kare planlı bir tasarıma sahip olan saat kulesi, aşağıdan yukarıya doğru incelen bir formda inşa edilmiştir. Kesme taş malzeme kullanılarak yapılan kule, beş kat üzerine yükselmekte ve yaklaşık 20 metre yüksekliğe ulaşmaktadır. En üst katında ise saat çanının yer aldığı çokgen gövdeli ve kubbeli bir köşk bölümü bulunmaktadır. Kulenin gövdesi enine silmelerle beş kata bölünmüş durumdadır; birinci katın üzerindeki enli silmenin hemen üstünde ikinci katın balkonunu destekleyen konsollar yer alır. İkinci ve sonradan eklenen dördüncü katlarda ise bu süslemelerin daha küçük boyutlu benzerleri görülmektedir. Kulenin üçüncü katında ise kirpi saçak benzeri basit bir silme altı süslemesi göze çarpmaktadır.
Katların Yapısı ve Çeşme Nişi
Kulenin sonradan ilave edilen dördüncü katı, diğer katların aksine köşelerinde dört adet sütuncenin dekoratif unsur olarak kullanıldığı özel bir tasarıma sahiptir ve bu katın her yüzünde dairesel bir saat kadranı bulunmaktadır. Sekizgen plana sahip beşinci katın soğanvârî kubbesi dikkat çekerken, bu kattaki açıklıklar son onarımlar sırasında turkuaz renkli Çanakkale seramikleriyle kapatılmıştır. Kulenin ikinci ve üçüncü katlarının her yüzünde birer açıklık bulunmakta olup; üçüncü kattakiler sivri kemerli, küçük boyutlu ve taş söveli iken, ikinci kattakiler iki iri kaval silmeyle üç yönden kuşatılmış sivri kemerli kapılardır. İlk katın güney yüzünde sivri kemerli iki silmeyle çevrili içerlek bir kapı yer alırken, kuzey yüzünde ise sivri kemerli bir çeşme nişi bulunmaktadır. Beyaz mermerden yapılmış bu çeşmenin dikdörtgen biçimli süslemesiz bir aynası, yalağı ve yenilenmiş bir lülesi mevcuttur. Çeşmenin alınlığında yeşil zemin üzerine altı satır ve yirmi dört kartuş halinde yazılmış tarihi bir kitabe ve üzerinde II. Abdülhamit'in tuğrası yer almaktadır.
Kültürel Etkileri ve Önemi
Recep Yesari tarafından yazılan kitabesiyle de dikkat çeken Çanakkale Saat Kulesi, Türk mahkûk edebiyatının önemli örneklerinden biri olan bir gazel barındırmaktadır. Tarihi ve kültürel değeriyle dikkat çeken kulenin bir maketi, Safranbolu'da 2012 yılında açılan Zamanın Tanığı Saat Kuleleri Parkı'nda da sergilenmektedir.