Çanakkale'nin Gelibolu ilçesinde yer alan Gelibolu Mevlevihanesi, 17. yüzyılın başlarında kurulmuş tarihi bir külliyedir. On beş Mevlevi asitanesi arasında en büyük mevlevihane olma unvanını taşıyan bu yapı, aynı zamanda dünyadaki tüm mevlevihaneler içerisindeki en geniş araziye ve en görkemli semahaneye sahiptir. Günümüzde ziyarete açık olan mevlevihanede, her pazar günü semazen gösterileri düzenlenmektedir.
Gelibolu Mevlevihanesi'nin Tarihçesi
Mevlevihane, Gelibolu-Hamzaköy'de deniz kenarına yakın geniş bir arazi üzerinde konumlanmıştır. Görice köyünden Ağazade Mehmet Hakiki Dede tarafından 1620 yılından önce saray mimarlarından Mustafa Ağa'ya inşa ettirilmiştir. Tarih boyunca birçok yıkım ve onarım gören yapı, 1766 yılındaki depremde hasar almış ve Sultan III. Mustafa tarafından onarılmıştır. Deprem sonrasında mescit, han, yemekhane, harem dairesi ve mektep binaları yıkılmış; yerlerine askeri hastane ve hizmet binaları yapılmıştır. Ayakta kalabilen semahane türbe binası ise uzun yıllar askeri depo olarak kullanılmıştır.
Yapı, 1805 yılında Kalyoncuzade Mustafa Ağa tarafından yeniden onarılmıştır. Daha sonra Sultan Abdülmecid döneminde binalar genişletilerek tekrar onarılmış ve üzerinde padişahın tuğrası bulunan 1840 tarihli bir kitabe eklenmiştir. 1850-51 yıllarında gerçekleştirilen bir diğer onarıma dair de kitabe mevcuttur. II. Abdülhamid 1908 yılında semahane türbesini yeniletmiştir. Savaş yıllarında askeri amaçlı ve cephane deposu olarak kullanılmış, birtakım mimari değişiklikler yapılmıştır. Son olarak 1980'den önce çatı ve cephe onarımı yapılmış; 1994 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından satın alınarak onarılmış ve 17 Eylül 2005 tarihinde ziyarete açılmıştır.
Mimari Yapısı ve Özellikleri
Toplamda 33.000 metrekarelik geniş bir alana sahip olan Gelibolu Mevlevihanesi, bir kuşatma duvarıyla çevrelenmiştir. Külliye tarzında inşa edilen yapı; mescit, yemekhane, mektep, han, altmış odalı harem dairesi, semahane türbe ve kütüphaneden oluşmaktadır. Külliyenin ortasında, korint başlıklı mermer sütunlu taç kapıdan geçilen bin metrekarelik bir avlu mevcuttur. Avlunun güneyinde kabristan, kuzeyinde ise semahane türbe yer almaktadır.
Yapının dış cephe düzenlemesi Tanzimat dönemindeki taşra özellikli Ampir sanatını yansıtmaktadır. Giriş kısmında kagir, cephelerde kesme taş, iç kısımlarda ise ahşap malzeme kullanılmıştır. Tavan ve kubbeler ahşaptan yapılmış, sıva ve alçıyla kaplanmıştır. Semahane türbe binasının kuzey ve güney olmak üzere iki kapısı mevcuttur; kuzey kapısı mermer söveli, güney kapısı ise ahşaptandır.
Semahane Türbe Kitabesi
Semahane türbe binasının mermer söveli kuzey kapısının üzerinde çerçeve içine alınmış kitabede şu satırlar yazmaktadır:
"Mevlevi tarikatına dahil olmak ne büyüklüktür, Bu yolu tutanlar dünya ve ahirette seçkinlik kazanırlar. Basiret sahiplerinin manevi büyüklüğüne bundan büyük delil olmaz. Ağazade'nin temiz türbesi kutsiyanın tavaf ettiği yerdir."