Çamlıhemşin (Lazca: Vica ya da Vicaǩudeli), Rize ilinin doğasıyla büyüleyen, denize kıyısı olmayan eşsiz bir ilçesidir. Lazcada "maden suyu, ılıca, kaplıca" anlamına gelen "Vica" veya "Vija" kökünden türeyen bu tarihi yerleşim, kıyıdan içeride, Fırtına Deresi vadisinde konumlanmıştır. İlçe merkezinin deniz seviyesinden yüksekliği ortalama 298 metre olup, bazı mahallelerde bu yükseklik 700 metreyi aşmaktadır. Yüzölçümünün %80'i ormanlarla kaplı, dağınık ve engebeli arazilerden oluşan Çamlıhemşin, düz alanların neredeyse hiç bulunmadığı, doğanın tüm haşmetini sergilediği bir coğrafyaya sahiptir.
Çamlıhemşin'in Tarihçesi
İlçenin tarihi kökleri Aşağı Vice (Vice-i Süfla) ve Yukarı Vice (Vice-i Ulya) adındaki iki köy yerleşimine dayanmaktadır. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde bu köyler, Trabzon vilayetinin Lazistan sancağına bağlı Atina kazasının Hemşin nahiyesinde yer almaktaydı. Zaman içinde idari yapısı değişen yerleşim, 1935 nüfus sayımında Çoruh vilayetinin Pazar kazasına bağlı Hemşin nahiyesinin birer köyü olarak kaydedilmiştir. 1953 yılında Ardeşen ilçesinin kurulmasıyla Çamlıca nahiyesine bağlanan ve Yukarı Vice köyünün bu nahiyenin merkezi olmasıyla gelişen bölge, 1957 yılında Çamlıhemşin adıyla ilçe statüsü kazanmıştır.
Coğrafi Özellikleri ve Eşsiz Doğası
Çamlıhemşin; Pazar, Ardeşen, Çayeli, Hemşin, İspir, İkizdere ve Yusufeli ilçeleri ile komşudur. İlçenin güney sınırını, yükseklikleri 2.000 ile 4.000 metre arasında değişen ve denize paralel uzanan Kaçkar Dağları çizer. Bu dağ silsilesinde yer alan 3.932 metre yükseklikteki Kaçkar Dağı ile 3.711 metre yüksekliğindeki Verçenik Dağı, bölgenin en görkemli noktalarıdır. Kaçkar Dağları üzerinde jeomorfolojik süreçlerle oluşmuş Büyük Deniz Gölü, Meterez Gölü, Yıldız Gölü, Dönen Gölü, Serincef Gölü ve Kara Göl gibi krater gölleri bulunmaktadır. Arazinin son derece eğimli yapısı nedeniyle akarsular, 70 kilometrelik kısa bir mesafede 3.000 metre rakımdan deniz seviyesine kadar inmektedir.
Fırtına Deresi ve Peçamçoy Şelalesi
İlçenin can damarı olan ve bölgeye adını veren Fırtına Deresi; Elevit Deresi, Palovit Deresi ve Hala Deresi'nin (Ayder Deresi) birleşmesiyle oluşur ve Pazar-Ardeşen sınırından Karadeniz'e dökülür. İlçede çok sayıda doğa harikası şelale yer almaktadır. Bunların en dikkat çekicilerinden biri, Çamlıhemşin Belediye Binası'nın hemen yanından yaklaşık 100 metre yükseklikten dökülen Peçamçoy Şelalesi'dir. Her mevsim bol yağış alan ilçede yıllık metrekareye düşen yağış miktarı 245 cm³ü bulurken, nem oranı %10 ile %97 arasında değişkenlik göstermektedir.
Kültürel Yapı ve Tarihi Mimari
Çamlıhemşin, Laz ve Hemşinli topluluklarının bir arada yaşadığı zengin bir kültürel mozaiktir. Tarihsel olarak kentin tek yerlisi olan Laz nüfusu; Dikkaya (Mek'Aleskiriti), Çayırdüzü (Ğvandi), Topluca (M3'Anu), Murat (Komilo), Örenkit (Kadıköy), Güllü ve Behice gibi en az yedi köyde yaşamakta ve Lazca konuşmaktadır. Dağlık köylerde yaşayan Hemşinli nüfusu ise Ortaklar (Hemşinbaşköy), Ortanköy (Ortan), Ortayayla (Hemşinortaköy), Sıraköy (Hemşinasagiköy), Senköy (Omokta), Şenyuva (Çinçiva), Ülkü (Mollaveyis), Yaylaköy (Elevit), Yazlık (Varos), Yolkıyı (Kusiva), Zilkale (Koluna), Çat Meydan, Kaplıca (Xolco) ile Aşağı Şimşirli (Canuttobira-Citne) ve Yukarı Şimşirli (Livik) köylerinde ikamet etmektedir. Bölge, mimari açıdan da büyük bir zenginliğe sahiptir. Tarihi taş-kemer köprüler, serenderler, bazı ünlü camiler, eski şekir evleri, özgün Çamlıhemşin evleri ve konakları ilçenin görülmeye değer başlıca tarihi mirasları arasındadır.