Çakalca-Karadoğan Höyüğü, Samsun'un Atakum ilçesinde konumlanan tarihi bir yerleşim alanıdır. Grek ve Helenistik dönem kültürlerine ev sahipliği yapmış olan höyük, 93 metre uzunluğa ve 20 metre genişliğe sahiptir. MÖ 4. yüzyıldan itibaren antik Amisos kentinin yerleşim ve nekropol alanı olarak öne çıkan bu tarihi bölge, Karadeniz kıyılarındaki antik yaşamı anlamak açısından büyük bir öneme sahiptir.
Karadeniz Kıyılarında İyon Kolonizasyonu
Höyükte gerçekleştirilen arkeolojik çalışmalarda elde edilen buluntular, antik Amisos kentinin geçmişinin yanı sıra Karadeniz kıyılarındaki İyon kolonizasyonunun tarihî gelişimi üzerine de son derece önemli ve açıklayıcı bilgiler sağlamıştır. Bu yönüyle höyük, bölgenin antik dönem ticari ve yerleşim ağlarını aydınlatan kritik bir merkezdir.
Kibele ve Kore Tapınımı
Amisos'taki dinî inançlar üzerine de önemli veriler sunan Çakalca-Karadoğan Höyüğü'nde, Milet kolonisi dönemine tarihlenen ve farklı betimlemeleri olan Kibele heykelcikleri gün yüzüne çıkarılmıştır. Kibele heykelciklerinin yanı sıra aynı döneme tarihlenen Kore heykelcikleri de kurtarılan eserler arasındadır. Heykelciklerin dışında, Kibele ve Kore adına hazırlanmış olan ve üzerlerinde adak adamaya dair Grekçe işlemelerin bulunduğu çanak-çömlekler de keşfedilmiştir.
Törensel Ritüeller ve Dinî Değişim
MÖ 6. yüzyılın ortalarına tarihlenen buluntular, şehirde oldukça güçlü bir tanrıça kültünün yer aldığını ve törensel amaçlar doğrultusunda kullanılan dinî alanların bulunduğunu kanıtlamaktadır. Ele geçirilen heykelciklerin muntazam pozisyonları ve kırılarak çömleklere koyulmuş olmaları, bu nesnelerin dini bir ritüelin parçası olarak toprağa gömüldüğünü göstermektedir. Sonraki yüzyıllara ait buluntuların oldukça az sayıda kalması ise şehirlilerin zaman içerisinde dinî adetlerini değiştirdiklerine işaret etmektedir.