Büyük Menderes Nehri (Hititçe: Aştarpa, Yunanca: Maíandros), Batı Anadolu'nun en büyük nehridir ve Menderes Havzası'nın ana sulama kaynağıdır. Kufi Suyu ve Banaz Çayı kollarının birleşmesiyle oluşan bu görkemli akarsu, 548 km uzunluğa sahiptir. Büyük Menderes ovası bataklıkları kurutulduktan sonra Türkiye'nin en verimli tarım alanlarından birisi olmuştur.
Büyük Menderes'in Coğrafi Yolculuğu ve Geçtiği Ovalar
Nehir, Afyonkarahisar ili Dinar ilçesi yakınlarında yer alan Suçıkan Mevkii'nden doğar. Işıklı ve Kufi çaylarını biriktiren Işıklı Gölü Barajı’ndan çıkan sular sırasıyla Çivril, Çal ve Baklan Ovaları’nı geçer. Çal ilçesinin doğusundan kuzeye yönelerek, Bekilli ve Güney ilçelerine doğru derin bir yatak içinde akmaya devam eder. Uşak’tan gelen ve Menderes’in en büyük kollarından biri olan Banaz Çayı’nı da bünyesine katarak Sarayköy Ovası’na iner.
Kolları ve Ege Denizi'ne Döküldüğü Nokta
Denizli sınırları içerisindeki Çürüksu ve Gökpınar Çayları ile beslenerek batı yönünde ilerleyen nehir, Nazilli'nin güneyinden gelen Akçay'ı alır. Nazilli, Aydın ve Söke Ovaları’nı sulayan Büyük Menderes'e, Aydın'ın Çine ilçesinden gelen Çine Çayı da Koçarlı yakınlarında katılır. Bu uzun yolculuk, Söke ilçesindeki Dipburun Mevkii'nde, Milet yakınlarında Ege Denizi’ne dökülerek tamamlanır. Denizli ili, nehrin yukarı havzasında yer almaktadır.
Tarımsal Kullanım ve Kirlilik Sorunları
Denizli’den başlayarak Ege Denizi kıyılarına uzanan çok geniş ovaları kapsayan Büyük Menderes Havzası'nda pamuk, sebze ve meyve üretimi gibi entansif tarım faaliyetleri yürütülür. Ancak nehir; yerleşim yerlerinden gelen evsel atık sular, sanayi kuruluşlarının endüstriyel atık suları ve aşırı, zamansız ya da yanlış gübre-pestisit kullanımı nedeniyle kirlenmektedir. Denizli, Uşak ve Aydın illerinde nehre atık sularını arıtmadan savaklayan 20 tür endüstri kuruluşu bulunmakla birlikte, havzadaki 165 belediyeden yalnızca altısında kanalizasyon şebekesi mevcuttur. Aşağı havzalarda yoğunlaşan kirlilik ekosistemi tehdit etmekte olup, nehirde kirlenmenin ana unsurunun Çürüksu Çayı olduğu ve temizleme çalışmalarına buradan başlanması gerektiği tespit edilmiştir.