Veled-i Yaniç Camii'nin Tarihçesi ve Banisi
Bursa'nın Osmangazi ilçesi Hisar semtinde yer alan Veled-i Yaniç Camii (Yaniçoğlu Camii), erken dönem Osmanlı mimarisinin özgün örneklerinden biridir. Kapısı üzerindeki yazıtına göre Hicri Safer 844 (Temmuz 1440) tarihinde Yaniçoğlu Hacı Hayrûddin oğlu Mahmud Çelebi tarafından yaptırılmıştır. Caminin banisi olan ve asıl adı Mahmut olan Veled-i Yaniç, Kıpçak kökenli ve sufi bir kumandır. I. Murad Hüdâvendigâr ve Yıldırım Bayezid dönemlerinde Bursa'da devlet hizmetinde bulunan bu kumandan, Ankara Muharebesi'ne katılmış ve Mısır Memlûk Sultanı Nasır Muhammed bin Kalavun'un emrindeyken bazı siyasal olaylara karışması dolayısıyla kaçmak zorunda kalarak daha sonra Osmanlı hizmetine girmiştir. Sırp seferi sırasında Gelibolu'da kıyı güvenliği sağlamakla görevlendirilen kumandanın, mescidin bahçesinde bulunan ve 18. yüzyılda yenilendiği sanılan mezar taşındaki Hicri 736 (Miladi 1335) ölüm tarihi, yaşam öyküsüyle ve caminin inşa tarihiyle örtüşmediği için araştırmacılarca kabul görmemektedir.
Mimari Özellikleri ve Yapı Planı
Caminin asıl ibadet alanı 6,48 x 6,76 metre iç ölçülerine sahip olup, üzeri sekizgen kasnak üzerine oturan kurşun kaplı büyük bir kubbe ile örtülmüştür. Beden duvarlarında dört adet, kasnakta ise üç adet olmak üzere toplam 7 pencere ile aydınlatılan yapıda, mihrabın yanındaki iki pencere sonradan kapatılarak dolaba dönüştürülmüştür. Caminin en önemli özelliği, 3,46 metre genişliğindeki tek kemerli ve üzeri kubbe örtülü son cemaat yerinden, aralarında kapı bulunmaksızın 3,43 metre genişliğindeki başka bir kemerle doğrudan asıl ibadet alanına geçilmesidir. Ekrem Hakkı Ayverdi, kuzey cephesindeki bu açıklık nedeniyle kış aylarında ibadet edilebilmesi için burada mutlaka bir parmaklık bulunması gerektiğini vurgulamıştır. Geçmişte nitelikli süslemelere sahip olan iç mekan, geçirilen tadilatlar neticesinde düz badana ile kapatılmıştır. Yapıya minber 1993 yılında getirilerek mescitten camiye dönüştürülmüş ve resmi kadro da 1988 yılında verilmiştir.
Tarihi Kitabe ve Taş Vakfiye
Caminin doğu duvarında ve kubbenin hemen altında, Bursa'nın ikinci taş vakfiyesi yer almaktadır. Hacı Musa kızı Hacı Ayşe'ye ait olan bu vakfiye, Hicri 906 yılı Şaban ayına (Miladi Şubat 1501) tarihlenmektedir. Vakfiyede, Hacı Ayşe'nin cami imam ve müezzinlerine gelir sağlamak amacıyla altı ev yaptırdığı ve bir miktar para vakfettiği belirtilmektedir. Giriş kapısının kemeri üzerinde bulunan 0,40x70 boyutlarındaki mermer kitabe ise Arapça nesih harflerle yazılmış olup, tamirler sırasında duvarla saçak arasına sıkışarak okunamaz hale gelmiştir.
Bağımsız Minare ve Çeşme Yapısı
Veled-i Yaniç Camii'nin hemen karşısında, alışılagelmişin dışında camiden tamamen ayrı olarak inşa edilmiş bağımsız bir minare ve çeşme yapısı bulunur. Çeşme, Hacı Erkân Paşa'nın oğlu Hakkı Bey tarafından yaptırılmış olup üzerinde Hicri 1331 (Miladi 1913) tarihli bir onarım yazıtı barındırmaktadır.