Şehadet Camii'nin Tarihçesi ve İsimleri
Şahadet Camii (diğer adlarıyla Kale Camii veya Saray Camii), Bursa'nın Tophane semtinde yer alan tarihi bir camidir. I. Murad tarafından 1365 yılında Bey Sarayı'nın karşısına yaptırılan bu yapı, tamamlandığı dönemde şehrin en büyük camisi olma özelliğini taşımaktaydı. Yapı, Bursa Kalesi içinde yer alması sebebiyle "Kale Camii", Bey Sarayı’nın karşısında bulunması nedeniyle ise "Saray Camii" olarak anılmıştır. Bazı kaynaklarda, caminin banisi olan I. Murad'ın 1389 yılında Kosova Savaşı'nda şehit edilmesinden sonra yapıya "Şehadet Camii" adının verildiği belirtilmektedir. Bir diğer rivayete göre ise I. Murad'ın vakit namazlarını kılmadığı yönündeki halk tepkisi üzerine, namaz kıldığına şehadet edilmesi amacıyla bu camiyi yaptırdığı söylenir.
Mimari Yapısı ve Yaşadığı Dönüşüm
İlk inşa edildiğinde çok direkli ve çok kubbeli ilk halk camisi niteliğinde olan yapı, Ulu Cami tipindeydi. I. Murad'ın Filibe'deki camisi ile aynı plan şemasına sahip olan cami, orijinalinde üç bölümlü ve dokuz kubbeli bir yapıydı. Ancak 1855 yılındaki büyük Bursa depreminde yıkılmış ve 1890 yılında Vali Celaleddin Paşa tarafından neorönesans ve neogotik üsluplarda yenilenmiştir. Günümüzdeki hali, orijinal boyutunun üçte iki oranında küçültülmüş şeklidir. Caminin ön cephesi ve yan duvarları 19. yüzyıldaki bu onarımda tamamen yenilenirken, ana ibadet mekânı eski camiden kalan art arda iki kubbe ile örtülüdür.
Tarihi Kitabe ve Yakın Dönem Gelişmeleri
Caminin doğu kapısı üzerinde, mermer üzerine küçük boy nesih harflerle Arapça yazılmış bir kitabe yer almaktadır. Bu kitabe, Bursa fethedildiğinde Orhan Gazi tarafından Hisar'da inşa ettirilen ve 1855 depreminde yıkılarak günümüze ulaşamayan mescide aittir. Cami, II. Dünya Savaşı yıllarında ibadete kapatılmış; ancak 1946 yılında Bursa Eski Eserleri Sevenler Kurumu'nun girişimleri ve talebi doğrultusunda, basit onarımlar yapılarak yeniden ibadete açılmış ve hizmete girmiştir.