Sinop iline bağlı en büyük ilçe konumunda olan Boyabat, Karadeniz Bölgesi'nde yer alan tarihi ve kültürel bir yerleşim yeridir. Sinop il merkezine 82 km uzaklıkta bulunan ilçe; doğuda Durağan, kuzeyde Ayancık, Gerze ve Erfelek, güneyde ise Saraydüzü ilçeleriyle komşudur. İsmini uzunluk ya da kabile anlamına gelen "boy" ile imar edilmiş veya mağrur anlamına gelen "abat" kelimelerinin birleşiminden alan Boyabat, deniz seviyesinden ortalama 328 metre yükseklikte kurulmuştur.
Boyabat'ın Köklü Tarihi ve Egemenlikleri
Kuruluşunun yaklaşık olarak MÖ 600 yıllarına dayandığı sanılan Boyabat'ın ilk kurucularının Kaşkalar olduğu tahmin edilmektedir. Tarih boyunca Hitit, Paflagonya, Lidya, Pers, Makedonya, Pontus, Roma ve Bizans egemenliklerine sahne olan bölge, MÖ 300 ile MÖ 60 yılları arasında Pontus Krallığı'nın batı sınırını oluşturmuştur. Malazgirt Savaşı'nın ardından ilk kez Türklerin eline geçen kent, Fatih Sultan Mehmet'in Trabzon Rum İmparatorluğu'nu fethetmesiyle Osmanlı İmparatorluğu himayesine girmiştir. Osmanlı döneminde Kastamonu sancağına bağlı bir kadılık olarak idare edilen Boyabat, 1868 yılında kaza statüsü kazanmış ve 1924 yılında Sinop'a bağlanmıştır.
Görülmeye Değer Mimari ve Tarihi Yapılar
Gökırmak Vadisi'nde sarp iki kayalık tepeden biri üzerine konumlanan tarihi Boyabat Kalesi, Geç Roma ve Erken Bizans dönemine ait buluntulara ev sahipliği yapmaktadır. Kalenin tam karşısındaki parkın içinde ise 1982-1983 yıllarında inşa edilen minare görünümündeki çokgen gövdeli Saat Kulesi yükselmektedir. İlçenin inanç turizmi ve mimari değerleri arasında; 1856 yılında moloz taştan dikdörtgen planda yeniden inşa edilen Büyük Cami (Bayezid Cami), 1782 yapımı olduğu düşünülen ve ahşap-çinko minaresiyle yöresel özellikler taşıyan Kaya Cami ile Akmescit Camii yer alır. Ayrıca harabe halindeki Çay Mahallesi medresesi, Daylı Türbesi, Aşıklı Tekke Türbesi ve tarihi Bekir Paşa Su Kanalı ilçenin diğer önemli Osmanlı dönemi miraslarındandır.
Tarihi Orta Çarşı ve Kültürel Dokusu
Osmanlı'nın geleneksel arasta mimarisinin eşsiz bir örneği olan Orta Çarşı, 1925 yılındaki büyük yangında tamamen yanmış, ardından yerine iki katlı, dikdörtgen ve kare planlı dükkanlardan oluşan günümüz çarşısı inşa edilmiştir. Geçmişte bakırcılık, kalaycılık, dericilik, ayakkabıcılık, yorgancılık, semercilik, sepetçilik, tuzculuk ve fırıncılık gibi zengin el sanatlarının icra edildiği bu tarihi ticaret merkezi, günümüzde de bu geleneksel mesleklerin bir kısmını yaşatmaktadır. Orta Çarşı, 2022 yılında başlatılan kapsamlı bir restorasyon sürecinden de geçmiştir.
Coğrafi Yapı, Ekonomi ve Coğrafi İşaretli Lezzetler
Mezozoik, Senozoik ve Kuvarterner dönemlerde şekillenen engebeli arazisiyle yüksek dağ dizilerinden, çöküntülerden ve sel yarıntılarından oluşan Boyabat topraklarından, Kızılırmak'ın kolu olan Gökırmak geçmektedir. Bölgede yer alan doğal bazalt kayalıkları jeolojik açıdan dikkat çekicidir. Zengin tuğla toprağı sayesinde toprak sanayisinin çok geliştiği ilçede kiremit üreticiliği ile ormancılık ekonominin temel direklerini oluşturmaktadır. Tarımsal açıdan ise tescilli lezzetleri olan Boyabat Sırık Kebabı (Mehreç İşaretli), geleneksel Boyabat Çemberi (Menşe Adı) ve ünlü Boyabat Gazidere Domatesi (Menşe Adı) ilçenin en önemli marka değerleridir.