Konya İl merkezinin güneydoğusunda, Karatay İlçesi'ne bağlı Hayıroğlu sınırları içinde yer alan Boncuklu Höyük, Çatalhöyük'e 9 kilometre mesafede bulunan son derece önemli bir arkeolojik alandır. 180 x 120 metre boyutlarında ve 2 metre yükseklikte olan höyük üzerindeki yerleşimin yaklaşık 1 hektarlık bir alana yayıldığı bilinmektedir. Radyokarbon tarihleme yöntemi sonuçlarına göre günümüzden 10.500 ile 9.500 yıl öncesine tarihlenen Boncuklu Höyük, Anadolu'daki bilinen ilk yerleşim yerlerinden biridir ve Çatalhöyük'ten bin yıl daha eskiye dayanmaktadır.
Avcı-Toplayıcı Topluluk ve Yaşam İzleri
Boncuklu Höyük'ü iskan eden topluluk yerleşik avcı-toplayıcı bir yapıya sahiptir. Kazı çalışmalarında tarım yapıldığına dair doğrudan bir bulguya rastlanmamış olsa da sakinlerin tarımcılık aşamasının başlarında bulunan bir grup olduğu düşünülmekte ve Çatalhöyük Kültürü'nün öncüsü olarak kabul edilmektedir. Neolitik Devrim'in Anadolu üzerinden Balkanlar'a ve Avrupa'ya yayılması konusunun aydınlatılması açısından kritik bir öneme sahip olan yerleşimde ele geçen hayvan kemikleri; keçi, at, sığır, domuz, geyik, kaplumbağa, etçiller ve çeşitli kuş türlerinin avlandığını göstermektedir. Avlanan hayvanlar arasında en çok yabani sığır ve domuzdan yararlanılmıştır. Alet yapımında ise çoğunlukla mikrolitik obsidiyen tercih edilmiştir.
Dünyanın En Eski Duvar Boyama ve Kabartmaları
Höyükte yapılan kazılarda ortaya çıkarılan en önemli mimari buluntu elipsoit planlı yapıdır. Bu yapının kerpiç tuğla duvarları ve çok kez sıvanmış tabanları bulunmaktadır. Konutların taban altlarında gömütler yer alırken, zemin seviyesindeki girişler ve kuzey kesimdeki ocaklar dikkat çekmektedir. Duvarlarda üzeri boyanmış alçı parçaları, kırmızı ve turuncu renkli boyalı alanlar ve kabartmalar tespit edilmiştir. Boncuklu Höyük, dünyanın bilinen en eski duvar boyama ve duvar kabartma uygulamalarını sunması bakımından arkeoloji dünyasında eşsiz bir yere sahiptir. Çatalhöyük'te de sıklıkla karşılaşılan büyükbaş hayvan kafataslarının duvarlara monte edilmesi geleneğinin ilk örnekleri burada da görülmektedir.
Kazı ve Araştırma Tarihçesi
Boncuklu Höyük, Liverpool Üniversitesi Arkeoloji Bölümü'nden Douglas Baird başkanlığında 1994-2002 yılları arasında gerçekleştirilen Konya Ovası arkeolojik yüzey araştırmaları sırasında saptanmıştır. Düzenli kazı çalışmaları ise 2006 yılında yine Douglas Baird başkanlığında başlatılmıştır. Yıllar içinde kazı ekibi İngiliz, Avustralya ve Amerikan üniversitelerinden bilim insanları ve öğrencilerin katılımıyla genişlemiştir. Kazılarda ayrıca Erken Tunç Çağı etkinliklerine ait kanıtlar da elde edilmiştir.