Bolvadin'in Coğrafi Konumu ve Genel Özellikleri
Bolvadin, Türkiye'nin Afyonkarahisar ilinin bir ilçesidir. Ege Bölgesi'nin İç Batı Anadolu kesiminde yer alan ilçenin batısında Afyonkarahisar, Çobanlar ve Bayat, güneyinde Çay, kuzeyinde Emirdağ, doğusunda ise Sultandağı yer almaktadır. Güneybatı tarafı Eber Gölü ile çevrili olan Bolvadin'in güneyinden, ilçenin tek su kaynağı olan Akarçay Nehri geçmektedir. Ulaşım ağları açısından stratejik bir konumda bulunan ilçenin merkezinin batı sınırını Eskişehir Konya Yolu oluşturur. Bolvadin; Eskişehir Konya Yolu üzerinden Çay ve Emirdağ'a, Bolvadin Çobanlar Yolu üzerinden Çobanlar'a, bu iki yolun da çıktığı Afyon Konya Yolu üzerinden ise Afyonkarahisar ve Akşehir'e bağlanmaktadır.
Antik Dönemden Bizans'a Bolvadin Tarihi
Anadolu'nun en eski yerleşim yerlerinden biri olan Bolvadin, mevcut vesikalara göre 10.000 yıllık bir geçmişe sahiptir. Antik Paroreos Phrygia vadisinde kurulan bölgede, MÖ 8000'de yerleşik hayata geçilmiştir. Arkaik devirde site şehri olan Bolvadin, Afyon bölgesindeki 52 yerleşim biriminden birisiydi. Romalılar zamanında ise Polybotum adıyla anılan bir il merkezidir. Üçhöyük mevkiinde mühim bir iskân merkezi olan Kayster Pedion şehri MÖ 401 yılında Persler tarafından yakıldıktan sonra Polybotum hızla gelişmiştir. Grek tarihçisi Ksenofon, Anabasis isimli kitabında Kayster Pedion şehri için 'yolların birleştiği yerde kalabalık bir şehirdir' der. MS 133 yılında Polybotum'u ziyaret eden Roma kralı Hadrianus adına 3 cins para basılmış, kralın heykelleri form ve agoraları süslemiştir. Bizans zamanında 'Polybotos' ismiyle anılan kent, 9. asrın başlarında büyük bir deprem geçirerek surları ve binaları yıkılmıştır. Bunun üzerine Bizans Kralı Aleksi Comnenus, şimdiki Hisar Mahallesi'nin olduğu yere büyük bir kale yaptırarak askerleri ve halkın bir kısmını buraya taşımıştır. Ayrıca 732 yılında Emevi komutanı Mesleme büyük bir ordu ile Bolvadin'e gelmiş ve Akrenon (Afyon) kalesi kuşatılmıştır. Bu kuşatmada yaralanan Seyyid Battal Gazi Seyit Gazi'de, sahabe Abdül Vahap Gazi ise Bolvadin'de vefat etmiştir. Abdül Vahap Gazi'nin türbesi Eber Gölü kenarında bir höyük üzerindedir.
Selçuklu ve Anadolu Beylikleri Dönemi
Bolvadin, 1107 tarihinde yapılan Bolvadin Savaşı sonunda Emir Mengücek Bey tarafından Türklerin eline geçerek Anadolu'nun Türkleşmesinde önemli bir rol oynamıştır. Türklerin eline geçtikten sonra Bolvadin'e Yazır, Avşar, Karkın ve Çepni boyları gelip yerleşmiştir. Selçuklular zamanında 'Karahisar-ı Devle' ismiyle anılan Afyon'a bağlı 10 kadılıktan birisi olarak yeniden imar edilen Bolvadin, 11 nahiyesi, 326 köyü ve 11 mahallesiyle büyük bir ticaret merkezi olmuştur. Bu devirden günümüze yalnızca Alaca Camii ulaşabilmiş; Alaca Çeşmesi ve Ali Efendi Camisi'nin ise yalnız kitabeleri günümüze kalabilmiştir. Mevlana'nın oğlu Sultan Veled, Afyon'u ziyareti sırasında Bolvadin Mevlevihanesi'ni açmıştır. Selçuklu Hanedanı yıkıldıktan sonra Eşrefoğulları, Sahipataoğulları ve Karamanlılar'ın eline geçen ilçede Eşrefoğlu Külliyesi ve Erkmenhisarı Camii yapılmıştır. Bu eserlerden günümüze Eşrefoğlu Camisi'nin kitabesi ile Erkmenhisarı Camisi'nin minaresi olan Kırık Minare ulaşabilmiştir.
Osmanlı Dönemi ve Kurtuluş Savaşı Mirası
Sultan I. Murad zamanında Osmanlı topraklarına katılan Bolvadin, Osmanlı döneminde Hüdavendigar vilayetine bağlı kaza merkezi olmuş ve 1850 yılında muhassılığa yükselerek Bolvadin Muhassılığı merkezi haline gelmiştir. 1831 yılında yapılan nüfus sayımındaki istatistiklere göre 150 çeşit meslek grubunun bulunduğu ilçede ticari hayat ve sanat çok gelişmiştir. Ziraat Bankası 22. şubesini 1873 yılında Bolvadin'de açmış; Bolvadinliler ise 1 Haziran 1914 yılında, Osmanlı'nın ilk özel bankalarından olan Bolvadin İktisadi Osmani Bankası'nı kurmuştur. Kültür hayatını temsil eden medreseler, tekkeler ve ahi kuruluşları Osmanlı zamanında daha da gelişmiştir. Bolvadin, Türk Kurtuluş Savaşı'nda da stratejik yönden son derece önemli bir merkez olmuş, Birinci ve İkinci Ordu burada kurulmuştur. Yunan Başkumandanı Nikolaos Trikupis'i esir eden kıtalardan birinin Başçavuşu olan ve esir generali Gazi Mustafa Kemal'in Başkumandanlık Karargâhına götürenler arasında yer alan Mehmet Fahrettin Koçak da Bolvadinlidir.