Bilecik'in Coğrafi Konumu ve Genel Özellikleri
Bilecik, Türkiye'nin Marmara Bölgesi'nin güneydoğusunda yer alan, Marmara, Karadeniz, İç Anadolu ve Ege bölgelerinin kesiştiği stratejik bir noktada konumlanmış tarihi bir şehirdir. Deniz seviyesinden yüksekliği 500 metre olan ilin, 2023 yılı verilerine göre toplam nüfusu 228.495 olup, bu nüfusun %85,92'si şehir merkezlerinde yaşamaktadır. Toplam 4.179 kilometrekarelik bir yüzölçümüne sahip olan Bilecik'te kilometrekareye düşen kişi sayısı 55 iken, bu yoğunluk merkez ilçede kilometrekare başına 106 kişiye kadar yükselmektedir. İl genelinde 8 ilçe, 11 belediye, 62 mahalle ve 244 köy bulunmakta olup şehrin plaka kodu ise 11'dir. Şehirde konuşma dili olarak Batı Anadolu Ağzı kullanılmaktadır.
Antik Çağlardan Bizans Dönemine Belekoma
Bilecik topraklarında ilk yerleşim, Anadolu'da Tunç Çağına geçiş sürecinde başlamıştır. Tarih boyunca Agrilion ve Belekoma isimleriyle anılan şehir, antik çağlarda Bitinya bölgesinin sınırları içerisinde yer almıştır. Bölgede MÖ 1950'li yıllarda Trakya kökenli Trak kavimlerinin bir kolu olan Thynler yaşamıştır. Tarihsel süreç boyunca bölge sırasıyla Hititler (MÖ 1400-1200), Frigler (MÖ 1200-676), Kimmerler (MÖ 676-595), Lidyalılar (MÖ 595-546), Persler (MÖ 546-334) ve Makedonyalıların (MÖ 334-326) egemenliğine girmiştir. Ardından yaşanan ara dönemin (MÖ 326-297) sonrasında Bitinya Krallığı (MÖ 297-74), Roma İmparatorluğu (MÖ 74 - MS 395) ve Bizans İmparatorluğu (MS 395-1299) dönemleri yaşanmıştır. Roma İmparatorluğu'nun MS 395'te ikiye bölünmesiyle Bizans sınırlarında kalan kentte ünlü Belekoma Kalesi inşa edilmiş, şehir uzun süre Bizans tekfurları tarafından yönetilmiştir.
Osmanlı İmparatorluğu'nun Kuruluş Toprakları
Bilecik, cihanşümul bir devlet olan Osmanlı İmparatorluğu'nun temellerinin atıldığı topraktır. 1230'lu yıllarda Ertuğrul Bey liderliğindeki Kayı boyunun bir bölümü batıya ilerleyerek Söğüt ve çevresine yerleşmiştir. 1231 yılında İznik İmparatoru Selçuklu sınırına saldırmaya yeltenince Anadolu Selçuklu Devleti Sultanı I. Alaeddin Keykubat'ın Bizans'a karşı düzenlediği sefere akıncı olarak katılan Ertuğrul Bey'in başarıları üzerine Selçuklu sultanı, Söğüt'ü mülk (sahibi olarak), Domaniç'i ise yaylak olarak Kayılara vermiştir. Ertuğrul Bey'in 1281 yılındaki vefatının ardından Kayıların liderliğine Osman Gazi geçmiş ve onun en büyük manevi destekçisi Ahilik teşkilatının önderi Şeyh Edebali olmuştur. Şeyh Edebali medresesini sırasıyla Eskişehir İtburnu köyünden Söğüt'e ve oradan da Bilecik'e taşımıştır. Osman Gazi, Bizans tekfurlarıyla giriştiği mücadeleler neticesinde 1299 yılında Belekoma ve Yarhisar kalelerini ele geçirerek Bilecik'i Osmanlı beyliğine katmıştır. Fetihten sonra şehir Şeyh Edebali Türbesi, Orhan Gazi Camii ve medresesi çevresinde büyüyerek gelişmiştir.
Milli Mücadele Dönemi ve Cumhuriyet Yılları
Kurtuluş Savaşı döneminde Bilecik, son derece kritik diplomatik ve askeri gelişmelere sahne olmuştur. TBMM Hükümeti ile İstanbul Hükümeti arasındaki ihtilafları çözmek amacıyla 5 Aralık 1920 günü tarihi Bilecik Garı binasında bir araya gelinmiş ancak bu görüşmelerden olumlu bir sonuç elde edilememiştir. 8 Ocak 1921'de Yunan ordusunun işgaline uğrayan şehir, bu süreçte büyük bir sosyal ve ekonomik çöküntü yaşamıştır. Savaş öncesinde bölgenin en önemli ipek endüstrisi ve ipek kadife fabrikalarına ev sahipliği yapan kentteki tüm ipekçilik tesisleri Yunan kuvvetlerinin çıkardığı yangınlarda tamamen yanmıştır. Kurtuluş Savaşı öncesi 12.000 olan şehir nüfusu, savaştan sonra 4.000'e kadar gerileyen Bilecik, Cumhuriyet dönemine oldukça güçsüz başlamış; 1924-1928 yılları arasında gerçekleşen Lozan Mübadelesi ile şehirdeki Rum nüfus Yunanistan'a gönderilirken, oradan gelen Müslüman muhacirler ilin çeşitli bölgelerine yerleştirilmiştir.