Tarihi Sanayi Mirasından Kültür Sanat Merkezine
İstanbul'un Beykoz ilçesinde yer alan Beykoz Kundura, 1810 yılında Osmanlı ordusuna deri malzemeler üretmek üzere kurulan köklü bir sanayi tesisidir. Cumhuriyet döneminde Türkiye'nin sanayileşme tarihinin en önemli tesislerinden biri olmanın yanı sıra işçileri için lojman, sağlık ocağı, kreş, sinema, lokal ve kütüphane gibi birimleri de içeren, nüfusu üç bini bulan bir yerleşim alanı olmuştur. 1999 yılında faaliyetleri durdurulan bu devasa fabrika, günümüzde dizi-film yapımlarına ev sahipliği yapan bir film platosu ve canlı bir sanat merkezi olarak işlev görmektedir.
Osmanlı Dönemi ve Kuruluş Öyküsü
Beykoz'daki ilk sanayi tesisi, 1804 yılında padişah III. Selim'in girişimiyle kurulan Beykoz Kağıt Fabrikası'dır. Bu fabrikanın kullandığı değirmenin yanındaki debbağhane, 1810 yılında II. Mahmut'un emriyle satın alınarak Dabakhane-i Klevehane-i Amire adını almış ve ordunun ihtiyaç duyduğu koşum, palaska, çizme gibi deri malzemeleri üretmeye başlamıştır. Sultan Abdülmecid döneminde buharlı makinelerle üretime geçen fabrika, 1877 yılındaki Osmanlı-Rus Savaşları sırasında da çalışmayı sürdürmüş ve aynı yıl Viyana Fuarı'na ürünlerini göndererek altın madalya kazanmıştır. I. Dünya Savaşı ve işgal yıllarında Binbaşı Sabit Bey yönetiminde üretimine kararlılıkla devam eden fabrika, Anadolu'ya mühimmat gönderilmesinde de rol oynamıştır.
Cumhuriyet Dönemi ve Sümerbank Yılları
Cumhuriyetin ilanının ardından 1933 yılında yeni kurulan Sümerbank bünyesine devredilen fabrika, Sümerbank Deri ve Kundura Sanayi Müessesesi adını almıştır. Almanya'da eğitim gören kadroların işletmeye kazandırdığı Alman ekolü ve 1950'lerde Çekoslovakya'dan gelen mühendis ve mimar ekibiyle inşa edilen Yeni Kundura Binası, üretimde verimliliği büyük ölçüde artırmıştır. 1960'larda bant sistemi, lastik işletmesi, PVC tabanlı ucuz yazlık kundura ve suni deri üretim hatları eklenmiştir. Tesisin yıllık üretimi 1968 yılında 2 milyon çifte çıkmış, çalışan sayısı 3 bine ulaşmıştır. Çanakkale ve Erzincan'da kolları açılan fabrika, 1999 yılında Bakanlar Kurulu kararıyla kapatılma sürecine girmiştir.
Kültür, Sanat ve Film Platosuna Dönüşüm
Sümerbank'ın özelleştirilmesi kapsamında 2003 yılında Yıldırım Holding'e satılan fabrika kompleksi, 2005 yılından itibaren film platosu olarak hizmet vermeye başlamıştır. 2015 yılında başlatılan Kundura Hafıza projesiyle birlikte mekân bir sanat merkezi kimliği kazanmıştır.