Tarihçe ve Kökeni
Belevi Anıt Mezarı, İzmir'in Selçuk ilçesine bağlı Belevi beldesinde yer alan, Helenistik döneme ait oldukça görkemli bir anıt mezardır. Efes'ten 14 kilometre uzaklıkta bulunan bu devasa yapı, ilk olarak Büyük İskender'in varislerinden Lysimachus (MÖ 323–281) için tasarlanmıştır. Lysimachus, İpsos Muharebesi ile Efes'i ele geçirip başkent ilan ettikten sonra kendisi için bu mozoleyi inşa ettirmeye başlamıştır. Ancak Lysimachus, MÖ 281 yılında gerçekleşen Korupedyon Muharebesi'nde I. Seleucus Nicator'a yenilerek hayatını kaybetmiş ve bu mezara hiçbir zaman gömülememiştir.
Seleukos Hükümdarının Ebedi İstirahatgahı
Lysimachus'un ölümünün ardından bir süre sessizliğe bürünen bu özel yapı, Seleukos İmparatorluğu'nun kurucusu I. Seleucus Nicator'un torunu olan II. Antiochus Theos (MÖ 261–246) tarafından fark edilerek kendisi için kullanılmıştır. MÖ 286'da doğan ve babası I. Antiochus'un vefatıyla tahta geçen II. Antiochus, MÖ 246 yılında henüz 40 yaşındayken Efes'te vefat etmiş ve Belevi Anıt Mezarı'na defnedilmiştir. Böylece anıt mezar, Seleukos krallığının önemli bir hükümdarının son durağı olmuştur.
Mimarisi ve Yapısal Özellikleri
Belevi Anıt Mezarı, büyük oranda dünyanın antik harikalarından biri olan Halikarnas Mozolesi'nden etkilenerek bir tepenin yamacına inşa edilmiştir. Yapının en dikkat çekici kısımlarından biri, dev bir kayadan oyularak oluşturulan 29x29 metre boyutlarındaki tam kare kaidesidir. Yaklaşık 10 metre yüksekliğindeki bu kaya taban, işlenmiş mermer plakalarla kaplanmıştır. Kaidenin güney kısmında ise özel olarak oyulmuş bir defin odası yer almaktadır. Kaidenin üzerinde ise 28 adet kolonla çevrelenmiş Dor düzeninde 10 metrelik ikinci bir kat yükselmekteydi. Yapının çatısının piramit biçiminde yükseldiği ve bu piramidin tepesinde mezar sahibine ait görkemli bir heykelin bulunduğu düşünülmektedir.
Günümüze Ulaşan Eserler ve Müzeler
Belevi Anıt Mezarı'ndan günümüze ulaşan paha biçilemez tarihi eserler bugün bölgedeki önemli müzelerde sergilenmektedir. Mezarın güneyindeki defin odasından çıkarılan lahit ve kazılarda bulunan birkaç parça eser şu anda Selçuk Müzesi'nde ziyaretçilerin beğenisine sunulmaktadır. Ayrıca, antik mezarın süslemelerinde kullanılan griffinler ve mitolojik kentaur savaşlarını betimleyen eşsiz freskler ile dekorasyon parçaları ise İzmir Müzesi'nde korunmaktadır. Bu eserler, yapının antik çağdaki sanatsal zenginliğini günümüz ziyaretçilerine aktarmaya devam etmektedir.