Bathonea, İstanbul ilinin Avcılar ilçesinde, Küçükçekmece Gölü'nün kuzeybatısında yer alan ve uzun süredir kayıp olan bir Antik Yunan ve Bizans yerleşimidir. Bölgedeki ilk görünür kalıntılar, 1930'lu yıllarda İsviçreli arkeolog Ernest Mamboury tarafından kapsamlı bir şekilde incelenmiş ve Rhegion kasabası olarak tanımlanmıştır. 2007 yılında yüzey araştırmasıyla başlayan kazı çalışmaları, 2009 yılında alanın Helenistik-Roma kenti olarak yeni bir kimlik tanımlanmasıyla devam etmiştir. Günümüzde çalışmalar, Kocaeli Üniversitesi'nden Prof. Dr. Şengül Aydıngün başkanlığında yürütülmektedir.
Dünya Çapında Ses Getiren Liman ve Deniz Feneri Keşifleri
2009 yılında başlatılan kazılar, bölgenin denizcilik tarihi açısından kritik önemini ortaya koymuştur. Jeofizik analizler sonucunda Büyük ve Küçük Liman olarak adlandırılan iki antik liman ile göl içerisinde kalmış bir antik deniz fenerinin izleri tespit edilmiştir. Bu keşifle, Türkiye'deki Patara'dan sonra ikinci antik deniz feneri kayıtlara geçmiştir. Bu heyecan verici bulgular üzerine Amerikan Arkeoloji Enstitüsü (Archaeology) Dergisi, İngiliz Independent Gazetesi ve Heritage Key yayın organı, 2009 yılında kazı alanını "Dünyanın En Önemli Arkeolojik Keşiflerinin İlk On Listesi"ne almıştır.
İmparatorluk Dönemi Yapıları ve Antik Yaşamın İzleri
2011-2012 yıllarında gerçekleştirilen kazılarda görkemli mimari yapılar gün yüzüne çıkarılmıştır. Bu yapılar arasında, İmparator Büyük Konstantin döneminde (M.S. 330) inşa edildiği belirlenen, 100×20 metre boyutlarında ve 7.000 metreküp su kapasitesine sahip dev bir açık sarnıç, kale kalıntıları, tabanları mozaiklerle kaplı geniş bir saray kompleksi, yer altı su kanalları ve antik yollar bulunmaktadır. Neolitik, Helenistik, Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerine ait katmanlar barındıran alanda ayrıca 2011 yılına kadar yaklaşık 70 mezar keşfedilmiştir. İncelemeler, burada yaşayan erkeklerin ortalama 1,65 metre, kadınların ise 1,50-1,55 metre boyunda olduğunu; artrit, romatizma, raşitizm gibi hastalıklardan ve yetersiz beslenmeden muzdarip olduklarını ortaya koymuştur. Ayrıca, çok uzun süre hayatta kalmayı başarmış bir hastaya ait kafatası ameliyatı (trepanasyon) izi de tespit edilmiştir.
Gizemli İsmin Kökeni
Arkeologların geçici olarak kullandığı "Bathonea" adı, iki tarihi kaynaktan esinlenilerek verilmiştir. Plinius'un Naturalis Historia (Doğa Tarihi) adlı eserinde, gölü besleyen bir nehir "Bathynias" olarak adlandırılmaktadır. Ayrıca, keşiş Theopanes'in çalışmasında bölge "Bathyasos" olarak anılmaktadır. Araştırmacılar, bu isimlerin her ikisinin de büyük olasılıkla "hekatostys" (yüzlük birlik) adının birer varyantı olduğunu öngörmektedir.