Bağdat Caddesi'nin Tarihi ve İsim Kökeni
Bizans İmparatorluğu döneminden bu yana Anadolu'yu İstanbul'a bağlayan stratejik bir yol olan güzergâh, ticaret kervanları ve ordular tarafından yoğun bir şekilde kullanılmıştır. İstanbul'un fethinin ardından Osmanlı ordusu, Anadolu yönüne yapacağı sefer hazırlıklarını bugün artık mevcut olmayan ancak adı bir garda yaşayan Haydarpaşa Çayırı'nda gerçekleştirirdi. Caddenin "Bağdat" ismini alması ise IV. Murat dönemine dayanır. Irak'ın Bağdat kentini geri almak için düzenlenen Bağdat Seferi'nin zaferle sonuçlanması üzerine, İstanbul'dan sefere çıkarken kullanılan bu güzergâha Bağdat ismi verilmiştir. Osmanlı dönemindeki Bağdat yolu, günümüzdeki güzergâhtan farklı olarak Üsküdar Meydanı'ndan başlar, Karacaahmet Mezarlığı ve Haydarpaşa Çayırı üzerinden geçerek Bostancı Köprüsü'ne ulaşırdı. Yol boyunca çeşmeler ve namazgâhlar bulunmakta olup, Haydarpaşa Çayırı'ndaki Ayrılık Çeşmesi ile yıkıldıktan sonra adlarını çevredeki semtlere veren Söğütlüçeşme ve Selamiçeşme bu tarihi yapıların en önemli örnekleridir.
Sosyal ve Mimari Dönüşüm Süreci
Caddenin prestijli ve zengin bir muhit haline gelmesi II. Abdülhamit döneminde başlamıştır. Padişahın sarayına yakın bölgelerde ikamet etmek isteyen dönemin paşaları, devlet yetkilileri ve zengin tüccarları Kadıköy çevresinden araziler satın alarak buralara köşkler ve konaklar inşa ettirmişlerdir. I. Dünya Savaşı öncesinde Arnavut kaldırımı taşlarıyla kaplı olan caddenin taşları, araçların daha rahat hareket edebilmesi amacıyla sonradan kaldırılarak asfalt dökülmüştür. 1918 yılında Şehremaneti (İstanbul Belediyesi) Kurbağalıdere ile Kızıltoprak arasını Bağdat Yolu olarak göstermiş; 1934 yılında ise cadde Kızıltoprak'tan başlayıp Pendik'e kadar uzatılarak resmi olarak Bağdat Caddesi ismini almıştır. Tarihi süreçte Altıyol ile Bostancı arasında; İskele, Altıyol, Dereağzı, Kızıltoprak, Selamiçeşme, Çiftehavuzlar, Göztepe, Caddebostan, Şaşkınbakkal, Suadiye ve Bostancı güzergâhını kullanan bir tramvay hattı da bölge ulaşımına uzun yıllar hizmet vermiştir.
Atatürk'ün Ziyaretleri ve Modern İmar Çalışmaları
Cumhuriyetimizin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk, Bağdat Caddesi'ne ve çevresine pek çok kez ziyarette bulunmuştur. Atatürk, Bostancı'daki Cavit Paşa Köşkü'ne, Moda'daki Halk Gazinosu'na ve Fenerbahçe Spor Kulübü'nün Dereağzı'ndaki Denizcilik Lokali'ne uğrayarak caddeyi sık sık ziyaret etmiştir. Caddenin modern görünümüne kavuşmasında, Adnan Menderes iktidarı döneminde İstanbul genelinde yürütülen imar operasyonları kapsamındaki genişletme çalışmaları etkili olmuştur. Bu çalışmalar doğrultusunda cadde kazılmış ve her iki yanda yer alan bahçeler istimlak edilerek yol genişletilmiştir. Günümüzde Kızıltoprak'tan başlayarak Maltepe ilçesindeki Cevizli'ye (Üsküdar Caddesi) kadar uzanan cadde, yaklaşık 14.000 metre uzunluğa sahiptir.
Günümüzdeki Yapısı, Alışveriş ve Kültürel Etkinlikler
Özellikle Suadiye ile Caddebostan arasındaki bölgede konutların yerini dünyanın ve Türkiye'nin en seçkin markalarının mağazaları ve iş yerleri almıştır. 1987 yılında sahil güzergâhı ile birlikte tek yön olarak düzenlenen cadde üzerinde trafik, Bostancı'dan Kadıköy yönüne doğru akmaktadır. Kaldırımları Kadıköy Belediyesi tarafından 2005 yılında genişletilerek yayalar için son derece elverişli hale getirilmiştir. 2012 yılında kentsel dönüşüm sürecine giren ve 2016 yılında yaşanan ekonomik kriz ve yüksek kiralar nedeniyle mağaza kapanmalarıyla karşılaşan cadde; Marmaray hattının açılması, gastronomi ve turizm merkezine dönüştürülmesi projeleriyle bu dönemi aşmıştır. Cadde ayrıca büyük sosyal etkinliklere ev sahipliği yapmaktadır. Kadıköy Belediyesi öncülüğünde 1994 yılından bu yana her 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı'nda düzenlenen geleneksel Cumhuriyet yürüyüşünde halk, Suadiye'den başlayarak Göztepe'ye kadar cadde üzerinde yürümektedir. Bunun yanı sıra Fenerbahçe Futbol Takımı'nın Süper Lig şampiyonlukları ile Fenerbahçe Basketbol Takımı'nın EuroLeague şampiyonluklarında caddede görkemli kutlamalar gerçekleştirilmektedir.
Ulaşım Seçenekleri
Bağdat Caddesi'ne erişim oldukça kolaydır. Bölgeden 4 (Maltepe Sahil - Kadıköy), 16 (Pendik - Kadıköy), 16D (Altkaynarca/Pendik - Kadıköy) ve 17 (Pendik - Kadıköy) gibi birçok İETT otobüs hattının yanı sıra Kadıköy - Bostancı, Bostancı - Söğütlüçeşme ve Kadıköy - Pendik gibi minibüs hatları geçmektedir. Ayrıca Marmaray hattı da bölgeye ulaşım sağlamaktadır.