Kızılırmak'ın Bereketli Ovasında Bir Karadeniz İncisi: Bafra
Samsun ilinin en köklü ilçelerinden biri olan Bafra, Karadeniz kıyısına 20 kilometre mesafede konumlanmış olup, Türkiye'nin en uzun akarsuyu Kızılırmak'ın taşıdığı alüvyonlarla şekillenen bereketli Bafra Ovası üzerinde kurulmuştur. Ortalama deniz seviyesinden yüksekliği 25 metre olan Bafra, 1.503 kilometrekarelik geniş bir yüzölçümüne sahiptir. Samsun il merkezine 51 kilometre mesafede yer alan ilçenin doğusunda Samsun Merkez ilçe ve Ondokuzmayıs ilçesi, kuzeyinde Karadeniz, batısında Alaçam, güneyinde ise Kavak, Havza ve Vezirköprü ilçeleri uzanmaktadır.
MÖ 5000 Yıllarına Uzanan Köklü ve Zengin Bir Tarih
İlçenin kökenine dair görüşler, isminin M.Ö. 521 yıllarında Fenikeliler döneminde ticaret gemilerinin yanaştığı koylara kurulan ticaret evleri anlamındaki "bafira" ya da "bavra" kelimesinden geldiğine işaret etmektedir. Ayrıca Luvi Dili'nde Kızılırmak'a verilen ve "Büyük Irmak" anlamına gelen "Ba-Hura" isminden türediği de belirtilmektedir. Tarihi MÖ 5000 yıllarına kadar uzanan Bafra sınırları içerisindeki İkiztepe ören yeri, Kalkolitik dönemden (MÖ 5000-4000) MÖ 1700 yılına kadar 2300 yıl boyunca kesintisiz bir yerleşime sahne olmuştur. Burada yapılan kazılarda Eski Tunç Çağı (MÖ 3000-2000) ile Erken Hitit dönemine (MÖ 1900-1800) ait son derece kıymetli eserler bulunmuştur. MÖ 670 yıllarında Paflagonların yaşadığı bilinen Kızılırmak Vadisi, sırasıyla Lidyalılar, Persler ve Helenistik Dönem'in ardından MÖ 47'de Roma (Gadilon ve Helega adlarıyla) ve daha sonra Bizans idaresine geçmiştir.
Türk İslam Dönemi ve Tarihi Göç Dalgaları
Malazgirt Savaşı'nın ardından 1214 yılında Anadolu Selçuklu Hükümdarı I. İzzeddin Keykavus tarafından Türkmen aşiretlerinin yerleştirildiği Bafra, 1243 Moğol istilası sonrası kurulan Bafra Beyliği dönemini yaşamış ve 1460 yılında Osmanlı egemenliğine girmiştir. Salname kayıtlarına göre 1854 yılı sonlarında kaza merkezi olan ilçe, tarihsel süreçte yoğun göç hareketleriyle demografik ve kültürel açıdan zenginleşmiştir. 1876 yılındaki harbin ardından Kırım'dan gelen Türkler, Balkan ve I. Dünya savaşlarının ardından yaşanan Mübadele dönemiyle Yunanistan'ın Kavala, Drama ve Selanik bölgelerinden gelen tütün üreticisi mübadiller ilçe merkezindeki Gazipaşa Mahallesi ile Kızılırmak boyundaki köylere yerleştirilmiştir. Bafra'nın tarımsal ve kültürel kalkınmasında büyük rol oynayan bu nüfusa, sonraki yıllarda Bulgaristan'ın Deliorman bölgesinden ve Balkan Savaşları (1912) sonrası Kosova'dan gelen Arnavut göçmenler de katılmıştır.
Eşsiz Coğrafya, Göller ve İklim Özellikleri
Güneyinde Canik Dağları'nın birer uzantısı olan ve en yüksek noktası 1224 metreye ulaşan Nebiyan Dağı ile çevrili olan Bafra, benzersiz bir ekosisteme ev sahipliği yapar. Kızılırmak'ın denize döküldüğü deltanın her iki yakasında göller yer almaktadır. Batı yakasında Karaboğaz Gölü bulunurken, doğu yakasında Balık Gölleri grubunu oluşturan Dutdibi, Liman, Hayırlı, Çernek, Uzungöl, Tombul Göl ve İnce Göl yer alır. Sazlık, bataklık ve ormanlık alanlarla çevrili bu göller bölgesi, zengin doğal yaşam alanları sunar. İlçede genel olarak nemli ve yağışlı bir Karadeniz iklimi hakimdir. Yıllık nem ortalaması %73 olan ilçede, en çok yağış kasım ayında görülürken yıllık yağış miktarı ortalama 700 mm civarındadır.
Dünya Çapında Bir Değer: Samsun-Bafra Tütünü
Bafra ekonomisinin en önemli unsurlarından biri, dünyaca ünlü aromatik tütünüdür. Samsun-Bafra Grubu tütünleri; oldukça düşük nikotin oranı, küçük boyutlu yaprak yapısı, kırmızı ile açık kırmızı arası renk tonu, ince damarlı yapısı ve yüksek elastikiyeti ile karakterize edilir. Tok içimli ve tatlı aromatik kokusu sayesinde yabancı sigara üreticileri tarafından sigara harmanlarını ıslah etmek, lüks harmanların nefasetini artırmak ve kalitelerini yükseltmek amacıyla dünya çapında yoğun şekilde tercih edilmektedir.