Azlağa Kilisesi'nin Tarihi ve Coğrafi Konumu
Azlağa Kilisesi, Türkiye'nin kuzeydoğu kesiminde, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı Esenkıyı köyünde yer alan eski bir köy kilisesidir. İsmini, Esenkıyı köyünün eski adı olan Azlağa'dan alan bu yapı, tarihsel olarak Lazların yaşadığı topraklarda yer almaktadır. Kilise, mimari açıdan tek nefli bir köy kilisesi olarak inşa edilmiştir.
Yapısal Durumu ve Ohvame Tepe
Günümüzde temel seviyesine kadar yıkılmış durumda olan Azlağa Kilisesi, Esenkıyı köyünün doğusunda, denize doğru uzanan ve Ohvame Tepe (Kilise Tepe) olarak bilinen oldukça yüksek bir tepenin üzerinde konumlanmaktadır. Kilisenin günümüze ulaşan kalıntılarının durumu nedeniyle, planını tam olarak çıkarmak ve ebatlarını saptamak mümkün olmamaktadır. Kilise, bölgedeki kaçak kazılar ve definecilerin faaliyetleri sonucu ayrıca zarar görmüştür.
Manastır Olasılığı ve Tarihsel İpuçları
Yöre sakinlerinin aktardığı bilgilere göre kilise, geçmişte bölgede bulunan bir manastırın parçasıydı. Kilisenin hemen üst tarafında yer alan bölgenin Lazca "kiliseler" anlamına gelen Kilisepe olarak adlandırılması, burada bir manastır bulunma olasılığını güçlendirmektedir. Nigoiti Kilisesi'nde Gürcü alfabesinin Asomtavruli harfleriyle yazılmış yazıtında adı geçen Rahip Giorgi'nin, bu manastırın birinci rahibi olduğu tahmin edilmektedir.
Çevredeki Diğer Kayıp Yapılar
Esenkıyı köyünde yakın geçmişe kadar Burbuş Ohvame (Yarasa Kilisesi) olarak adlandırılan mevkide eski bir kilise daha bulunmaktaydı. Ancak bu tarihi kilise, yol yapım çalışmaları sırasında tamamen yıkılmıştır ve günümüze ulaşamamıştır.