Ankara'nın Yegane Bizans Kilisesi
Ankara'nın Altındağ ilçesinde yer alan Aziz Klemens Kilisesi, Doğu Roma dönemi boyunca inşa edilmiş kilise, manastır ve katedral yapılarından günümüze ulaşan tek emsal olması sebebiyle şehrin yegane Bizans kilisesi olarak kabul edilmektedir. Yapı, Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulunun 12 Nisan 1980 tarihinde aldığı 2167 sayılı karar ile tescil edilmiştir.
Aziz Klemens'in Hayatı ve Kilisenin İnşası
Kilise, 4. yüzyılda Roma İmparatoru Diocletianus döneminde Ancyra'nın episkoposluğunu yapan Aziz Klemens adına inşa edilmiştir. İmparatorun 303 yılında çıkardığı Hristiyanlık karşıtı baskıcı ferman sonrasında pagan olmayı reddeden Klemens, çeşitli işkencelere maruz bırakılmıştır. 312 yılında, yardımcısı Agathangelos ve iki diyakozu ile Kutsal Litürji ayini gerçekleştirdiği sırada bir Roma askeri tarafından başı kesilerek öldürülmüş ve ardından Ortodoks kilisesi tarafından aziz ilan edilmiştir.
Camiye Dönüştürülmesi ve Yangın Sonrası Durumu
Anadolu'nun Türk hakimiyetine girmesinin ardından kilise, Sultan II. Murad'ın tahtta olduğu 1458 yılında Ahmed bin Hızır Yeğen Bey tarafından camiye çevrilmiş ve yanına bir medrese inşa edilmiştir. Yüzyıllar boyunca ibadethane olarak kullanılan bu yapı, 1916 Ankara Yangını'nda büyük oranda tahrip olarak terk edilmiştir. Günümüzde binaların arasında kalan yapıdan sadece bir duvar ile üzerinde yatay kolları silinmiş Latin haçı bulunan mermer blok ulaşabilmiştir. Yapıdan kurtarılan bazı pencere söveleri ve sütun başlıkları ise Roma Hamamı Açıkhava Müzesi'nde sergilenmektedir.
Mimari Yapısı ve Özellikleri
Geleneksel Roma mimarisindeki kubbeli bazilikalardan ziyade Bizans ikonoklazmı döneminin kapalı Yunan haçı planlı yapılarına benzeyen kilise, neflere de yer vermesi sebebiyle geçiş dönemi eseri olarak değerlendirilir. İnşasında ana malzeme olarak tuğla ve moloz taş kullanılan yapının batı cephesinde beşik tonozlu üç bölümlü narteks yer alır. Yapının merkezinde pandantifler ve tromplarla geçişi sağlanan, on iki içbükey bölümden oluşan deniz kabuğu biçimli bir kubbe bulunmaktadır. Yapının galeri katı ise dikdörtgen formlu iki mermer paye üzerinde taşınmaktadır.