Ayasofya'daki Runik Yazıtların Tarihi ve Keşfi
Ayasofya'nın mermer korkuluklarında en az iki tane runik yazı bulunmaktadır. Bu tarihi yazıtlar, Viking Çağı'nda Konstantinopolis'te bulunan Vareg Muhafızları'nın üyeleri tarafından kazınmış olabilir. Bu rünler, İskandinav dünyasının Doğu Roma İmparatorluğu ile olan tarihi bağlarını gösteren son derece önemli buluntulardır.
Halfdan Yazıtı ve Gizemi
Ayasofya'nın güney galerisi üst katındaki bir parapet üzerinde 1964 yılında keşfedilen ilk runik yazı, günümüzde ne yazık ki aşınmış durumdadır. Bu yazıdan günümüze yalnızca İskandinav adı Halfdan anlamına gelen "-ftan" bölümü okunabilmektedir. Yazıtın geriye kalan kısmının okunamadığı düşünülse de, yazının 'NN bu runları kazıdı' şeklindeki ortak formülü takip etmesi mümkün görülmektedir.
İkinci Yazıtın Keşfi ve Bilimsel Tartışmalar
Ayasofya'nın aynı galerisinin kuzey kısmında bulunan bir niş içinde 1975 yılında Uppsala'dan Folke Högberg tarafından ikinci bir runik yazı keşfedildi. Keşif 1984 yılında Stockholm'deki Run Bölümü'ne bildirildiyse de yayımlanmadı. Arkeolog Mats G. Larsson 1988 yılında rünleri yeniden keşfetti ve bu buluntuyu yayımladı. Larsson, yazıyı "ari:k" olarak okudu ve bunu 'Ári yaptı' veya 'Ári runları yaptı' şeklinde yorumladı. Ancak Högberg ve arkeoloji profesörü Svein Indrelid, ismin 'Árni' olduğunu belirterek yazıtın basit bir grafiti olduğunu düşünmektedirler.
Daha Fazla Yazıt ve Araştırmalar
Profesör Indrelid, 1997 yılında parmaklık üzerindeki beş olası runik yazıtın kopyasını çıkardı ve bunları Norveç Rün Arşivi'ne teslim etti. Tarihi yapının ihtişamını barındıran Ayasofya'nın duvarlarında ve diğer bölümlerinde bulunmayı bekleyen başka runik yazıtların da olabileceği tahmin edilmektedir.