MÖ 2000'den Günümüze Ulaşan Köklü Bir Geçmiş: Ayas Antik Kenti
Eski adı Ayas olan ve Türkçeleştirmek adına ismi Yumurtalık'a çevrilen bu tarihi yerleşim, antik dönemde Aegeae, Lyeys ve Laiazzo isimleriyle de bilinmektedir. Akdeniz'in bu benzersiz liman kentinin tarihi en az MÖ 2000 yılına kadar uzanmaktadır. Bölgedeki Zeytinbeli Höyük'te yapılan araştırmalarda MÖ 17. yüzyıla ait Hitit çömleklerinin bulunması, kentin tarih sahnesindeki derin izlerini ve bölgedeki ilk yerleşimlerin kökenini ortaya koymaktadır. Strabon zamanında limanı olan küçük bir şehir olarak tanımlanan yerleşim, Roma egemenliği altında da büyük bir öneme sahip olmuş ve Kilikya eyaletinin bir parçası olarak organize edilmiştir.
Antik Çağ Kültürünün ve Hristiyanlık Tarihinin Merkezi
Kültürel gelişiminin zirvesinde olduğu dönemde, Tyanalı Apollonius (yaklaşık MS 15 – yaklaşık MS 100) ilk çalışmalarını bu şehirde gerçekleştirmiştir. Erken bir tarihte Hristiyanlığı benimseyen şehir, artık aktif bir yerleşim piskoposluğu olmasa da Aegeae adı altında Roma Katolik Kilisesi'nin unvan piskoposluğu olarak kalmaya devam etmektedir. Ayrıca Hristiyan hagiografisinde, hiçbir hizmeti için ödeme kabul etmeyerek hekimlik yapan ve Diocletian döneminde şehit olan ikiz kardeşler Azizler Cosmas ve Damian'ın da Aegeae'de hekimlik yaptığı aktarılmaktadır. Tarihi süreçte büyük bir manevi öneme sahip olan bu liman kenti, inanç tarihi açısından da değerini korumaktadır.
Orta Çağ Ticareti, Marco Polo ve Deniz Savaşları
13. yüzyılda özellikle Akka'nın düşüşü ve Tarsus limanının dolmasıyla birlikte Ayas, Ermeni Kilikya Krallığı'nın en önemli Akdeniz limanı haline gelmiştir. Batı ile Doğu arasındaki ticaretin en büyük merkezlerinden biri haline gelen kentte, İtalyan deniz cumhuriyetlerinden Pisa'ya ait bir mahalle ve ticaret merkezi kurulmuş, Venedik ve Ceneviz cumhuriyetlerine çeşitli ticari imtiyazlar tanıyan antlaşmalar yapılmıştır. Ünlü seyyah Marco Polo, 1271 yılında Çin yolculuğuna başlamak üzere buraya ayak basmış ve şehri "iç kısımlardan tüm baharatların, ipeğin, altının ve yünün bu kasabaya taşındığı, iyi ticaret için iyi bir şehir" olarak nitelendirmiştir. Ayrıca 1294 yılında Ceneviz Cumhuriyeti donanmasının Venedik donanmasını mağlup ettiği tarihi Laiazzo Savaşı'nın burada gerçekleştiği ve Marco Polo'nun bu savaş sonrasında Cenevizliler tarafından esir alındığı düşünülmektedir.
Osmanlı Dönemi ve Coğrafi Zenginlikler
1347 yılında Memlükler tarafından kesin olarak ele geçirilen şehir, Doğu ile Avrupa arasındaki ticaret yollarının Akdeniz'den uzaklaşmasıyla eski ticari önemini yitirmiştir. Ramazanoğulları Beyliği tarafından yönetilen ve Osmanlıca'da "Yumurta gibi" anlamına gelen Yumurtalık, 16. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu sınırlarına dahil edilmiştir. Günümüzde Adana merkezine 80 km, komşu Ceyhan ilçesine ise 30 km mesafede bulunan Yumurtalık, deniz seviyesinden ortalama 18 metre yükseklikte konumlanmaktadır. Ziyaretçilerine hem tarihi hem de doğal güzellikleri bir arada sunan bölgede Ayas Kalesi, Süleyman Kulesi, Marko Polo İskelesi, Kız Kalesi, Lagun Gölleri ve Milli Parkı ile Ayas Antik Kenti mutlaka görülmesi gereken cazibe merkezleri arasında yer almaktadır.