Ankara Etnografya Müzesi önünde bulunan Atlı Atatürk Anıtı, Cumhuriyet Ankara'sında yapılan ilk Atatürk anıtıdır. İtalyan heykeltıraş Pietro Canonica'nın eseri olan bu bronz heykel, Cumhuriyet dönemi yapılan başka heykellere de öncülük etmiştir. Anıtta Mustafa Kemal Atatürk, at üzerinde mareşal üniformalı ve pelerinli olarak tasvir edilmiştir.
Anıtın Tarihçesi ve Açılışı
Maarif Vekaleti'nin açtığı yarışma sonucunda Pietro Canonica'nın projesi birinci gelmiş ve anıt bu projenin hayata geçirilmesi ile meydana gelmiştir. Heykel İtalya'da özel bir döküm süreciyle üretilirken, kaideyi süsleyen kabartmalar ise Venedik'te hazırlanmıştır. Bronz heykel, 29 Ekim 1927'de kaide üzerine yerleştirilmiş; resmi açılış töreni ise 4 Kasım 1927'de gerçekleştirilmiştir. Başbakan İsmet Paşa, Meclis Başkanı Kâzım Paşa ve Belediye Başkanı Asaf Bey'in katılımı ile yapılan törende, Belediye Başkanı Asaf Bey'in konuşmasının ardından İsmet Paşa kurdele keserek anıtın açılışını yapmıştır. Aynı gün Zafer Meydanı'nda yer alan ve yine Pietro Canonica'nın eseri olan Mareşal Atatürk Anıtı'nın da açılışı yapılmıştır.
Heykelin Tasarımı ve Sanatsal Özellikleri
Anıtta Mustafa Kemal Atatürk figürü, sol ayağı ileri hamle yapmış ağır adımlarla ilerleyen bir at üzerinde mareşal üniforması ve peleriniyle betimlenmiştir. Atın dizginlerini tutar konumdaki Mustafa Kemal figürü Batı'ya bakmaktadır. Sanatçı Pietro Canonica, aynı heykel kalıbını çok küçük değişikliklerle 1933'te Irak'ta Kral Faysal için, 1934'te ise Simon Bolivar için dikilen atlı heykellerde de kullanmıştır.
Kaide Yapısı ve Kabartmalar
Heykel, kırmızı bir mermer ile çevrelenmiş, ortasında Kurtuluş Savaşı izleri taşıyan kabartmaları bulunan dört kademeli bir heykel kaidesi üzerindedir. Kaideyi süsleyen kabartmalar, 4 Kasım 1927'deki resmi açılış törenine yetiştirilemediği için sonraki bir tarihte yerleştirilmiştir. Kaidenin iki yanında yer alan küçük alçak rölyeflerden birinde yeni başkent yıkıntılar halinde ve üzerine güneş doğmakta iken gösterilirken, diğer rölyefte meydan savaşı sonrası savaş alanı betimlenmiştir. Kaidenin diğer taraflarında ise savaş sahnelerini ve ülkeyi terk eden devrik Padişahı gösteren küçük, yuvarlak ve alçak rölyefler yer almaktadır.