Atatürk, Annesi ve Kadın Hakları Anıtı, Türkiye'nin İzmir ilinin Karşıyaka ilçesinde, Anayasa Meydanı içerisinde yer alan bir anıttır. Mustafa Kemal Atatürk, Zübeyde Hanım ve kadın haklarına adanmış olan bu anıtın inşasına, Karşıyaka Atatürk Anıtı Yaptırma ve İlkelerini Yaşatma Derneği'nin açtığı proje yarışması sonucunda 1972 yılında başlanmıştır. Yarışmayı kazanan heykeltıraş Tamer Başoğlu ve mimar Erkal Güngören'in tasarımı olan anıt, cumhuriyetin ilanının 50. yıl dönümü anısına Karşıyakalıların bağışlarıyla yapılmış ve 26 Ekim 1973 tarihinde törenle açılmıştır.
Anıtın Mimari Yapısı ve Sembolik Detayları
Anıt, zeminden eğrisel biçimde çıkan ve bronz kuşaktan geçtikten sonra dik olarak yükselen yedi beton dikmeden oluşmaktadır. Atatürk İlkeleri'ne atfen başlangıçta altı adet olması planlanan bu dikmeler, Adalet Partili İzmir Belediye Başkanı Osman Kibar'ın itirazı sonrasında yediye çıkarılmıştır. Dikmelerin yükselişi, Türkiye'de kadın haklarının gelişimini simgelemektedir. Orijinal halinde boyu 15,54 metre olan anıtın dikmelerinin en alçağı yenilenme sonrasında 35,5 metre, en yükseği ise 41,7 metredir.
Anıtı çevreleyen bronz kuşağın merkezinde Mustafa Kemal Atatürk'ün kabartması yer almaktadır. Kuşağın diğer bölümlerinde ise Zübeyde Hanım, mermi taşıyan, kucağındaki çocuk ile diz çöken, oy sandığı önünde oy kullanmak için sıra bekleyen, kitap yazan ve okuyan birkaç kadın, zeytin dalı taşıyan bir çocuk, makine ve fabrika kabartmaları bulunmaktadır. Orijinal halinde yerden 3,8 metre yükseklikten başlayan bronz kuşağın yüksekliği 1,4 metre, çapı 6,5 metre iken; yenilenen anıtta bu kuşak yerden 9 metre yükseklikten başlamakta ve yüksekliği 3,5 metreyi bulmaktadır.
Yenilenme Süreci ve Kadına Saygı Müzesi
Mayıs 2015'te bakımsızlık ve korozyon nedeniyle yıprandığı için yıkılarak yerine daha büyüğünün yapılacağı duyurulan anıt için İzmir Valiliği "can ve mal güvenliği için risk oluşturduğunu" raporlamıştır. İzmir 1 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun anıtın tarihi eser niteliğinde olmadığını belirterek yenilenmesinin önünü açmasıyla çalışmalar başlatılmıştır. 12 Haziran 2017'de eski anıtın yıkımı gerçekleştirilmiş, belediyenin yıkım kararının iptali için açılan davalar ise idare mahkemesince reddedilmiştir. Yaklaşık bir yıl süren yapım çalışmalarının ardından tamamlanan yeni anıtın açılışı 12 Mayıs 2018'de gerçekleştirilmiştir.
Yenilenen anıtın altındaki 110 metrekarelik alanda oluşturulan Kadına Saygı Müzesi, 3 Kasım 2018 tarihinde ziyarete açılmıştır. Bu müzede cumhuriyet tarihinde yeri olan yüz kadının yaşam öyküleri derlenerek sergilenmektedir. Ayrıca anıt, 2018 Uluslararası Gayrimenkul Ödülleri'nde Çok Amaçlı Kullanım Mekânlarının Geliştirilmesi ve Kamu Kullanım Alanlarının Geliştirilmesi kategorilerinde hem Avrupa Ödülü hem de Dünya Ödülü'ne layık görülmüştür.