Asi Nehri'nin Coğrafi Yapısı ve Akış Rotaları
Lübnan'daki Bikâ Vadisi'nin doğu kısmından doğarak Suriye topraklarından geçen ve Türkiye'nin Hatay ilinden Akdeniz'e dökülen Asi Nehri (Orontes), coğrafyamızın en önemli sınır aşan ve sınır oluşturan akarsularından biridir. Kaynak metinlerde nehrin toplam uzunluğu 386 km (bunun 88 km'si Türkiye'de) veya 556 km (366 km Suriye'de, 98 km Türkiye'de, 40 km Lübnan'da) olarak belirtilmektedir. Nehir aynı zamanda Türkiye-Suriye sınırının 52 km'lik bir kısmını oluşturmaktadır. Lübnan'da Baalbek yakınında El-Bika kısmındaki dağlardan inen sellerin birleşmesiyle doğan akarsu, Humus yöresindeki bazaltı lav akıntıları etkisiyle yönünü saparak Hama kireçtaşı platolarına yönelmekte ve Gab sazlığına girmektedir.
Antakya Geçişi ve Beslenen Su Kaynakları
Gab sazlığından çıktıktan sonra bir süre Türkiye-Suriye sınırında akan nehir, Amik Ovası'nın sularını boşaltan ve Harbiye Çağlayanının suları ile beslenen Karasu (Küçük Asi) ile birleşir. Karasu'yu alan Asi Irmağı, dar bir boğazdan geçerek Antakya'dan geçer. Burada ünlü Harbiye Çağlayanlarını meydana getiren ve gür kaynaklarla beslenen Defne Suyu'nu alır. Daha sonra genişliği 30-40 metreyi bulan nehir, hemen bütün yatağı boyunca yer yer ova ve tekne şekilli geniş vadiler, zaman zaman da dar ve derin boğazlar oluşturarak Samandağ'ın güneyinde Akdeniz'e dökülür ve denize döküldüğü yerde geniş bir delta meydana getirir.
Asi Deltası ve Çevresindeki Yerleşimler
Asi Nehri'nin Akdeniz'e döküldüğü alanda oluşturduğu deltanın kuzeyinde Amanosların güney ucunu oluşturan Musa Dağı, güneyinde Kuseyr Platosu ve Keldağ, doğusunda ise Saman Dağı, Ziriye (Samandağ) Boğazı ve Ziyaret Dağı yer almaktadır. Deltanın yüzölçümü 40 km², kıyı uzunluğu 15 km, doğu-batı genişliği ise kuş uçumu 5,69 km'dir. Ortalama yükseltisi 10 metre olan bu küt şekilli deltada Asi Nehri menderesler çizerek akar. Delta üzerinde Samandağ ilçesi, Çevlik mahallesi, Gözene, Çöğürlü, Karşıyaka, Yeşilyazı, Yeşilköy, Mızraklı, Meydan, Tekebaşı, Yoğunoluk, Hıdırbey, Kapısuyu Vakıflı ve Mağaracık gibi köyler ile Sebenoba, Aknehir ve Koyunoğlu gibi beldeler bulunmaktadır.
Ters Akış Efsanesi ve Çevresel Tehditler
Asi Nehri'nin Türkiye'de "ters akan nehir" olarak kabul edilmesinin nedeni bölgenin arazi yapısı ile ilgilidir. Nehrin geldiği yer olan Amik Ovası alçak bir sahayken akım yönü (Samandağ yönü) yüksektir; ancak akarsu bu yüksek arazi içinde açılmış olan derin bir boğazdan, yani aslında aşağıdan akar. Kış ve ilkbahar dönemlerinde özellikle Suriye'nin barajlardan habersiz veya geç haber vererek su bırakması nedeniyle taşkınlar yaşanan nehirde, son yıllarda akım miktarı ciddi oranda azalmıştır. 1950'li yıllarda yıllık ortalama akım 50,5 m³/sn iken 2005 yılında 16,8 m³/sn'ye gerilemiştir. Ayrıca 1975 yılında tarımsal sulamaya son derece uygun olan sularda günümüzde ağır metaller ve amonyak kirliliği baş göstermiştir.