Ashâb-ı Kehf ve Yedi Uyurlar Efsanesi
Ashâb-ı Kehf veya Yedi Uyurlar, Hristiyanlık ve İslamiyet başta olmak üzere dünyanın değişik kültürlerinde anlatılan, halkını terk ederek Efes şehrinin (günümüzde Selçuk, İzmir, Türkiye) dışındaki bir mağarada saklanan bir grup Romalı gencin hikâyesidir. Anlatıların ortak noktası, kendi halkına yüz çeviren ve onları terk eden bir grup olmalarıdır. Hikâyenin MS 250 civarında, Roma İmparatorluğu'nun Hristiyanlara yönelik zulümlerde bulunduğu dönemde yaşandığına inanılmaktadır. Benzer bir anlatıya Hindu kutsal metni olan Mahabharata destanının 17. kitabı Mahaprasthanika Parva'da da rastlanır; bu destana göre omission beş kişi, peşlerinde bir köpek olduğu hâlde dünyaya yüz çevirmiştir.
Hristiyanlık İnancındaki Yeri ve Efes Mağarası
Hristiyanlık inancında hikâyenin en eski versiyonu Süryani rahip Suruçlu Yakup'a (y. 451-521) aittir. Tours piskoposu Gregorius ve Paulus Diaconus da bu anlatının çerçevesini çizmiştir. Hikâyeye göre Roma İmparatoru Decius döneminde yedi veya sekiz Hristiyan genç, putperest inançlara kurban edilmekten korkarak Efes yakınlarındaki bir mağaraya sığınmışlardır. Romalı askerler mağaranın girişini kapatıp levha asmış, gençler ise orada mucizevi bir uykuya dalmışlardır. Bu kişilerin adları Maximilian, Iamblicus, Martinian, John, Dionysius, Exacustodianus ve Antoninus olarak rivayet edilir.
Yedi Uyurlar'ın üzeri kapatıldıktan yaklaşık 184, 200 veya 230 sene sonra mağaranın girişi açılmış ve uyanan gençlerden biri şehre yiyecek almaya gittiğinde Roma İmparatoru Decius zamanından kalma paralar yüzünden durum fark edilmiştir. Hristiyanlar tarafından kabul edilen bu mağara, Selçuk'taki Efes antik şehrinin yakınlarındaki Panayır Dağı eteklerinde yer almaktadır. 1927-1928 yılları arasındaki kazılarda mağaranın üstüne yapılmış bir kilise ve 5.-6. yüzyıla ait mezarlar ile Yedi Uyurlar'a ithaf edilmiş yazıtlar bulunmuştur.
İslam İnancındaki Yeri ve Kur'an Kıssası
İslam'ın kutsal kitabı Kur'an'ın Kehf Suresi'nde bu gençlerin kıssası Ashâb-ı Kehf Kıssası olarak anlatılmaktadır. Bu rivayete göre, inançlarını korumak isteyen gençler putperest hükümdarın tehdidi üzerine şehre yakın bir dağ yönüne gitmişlerdir. Yolda onlara Kefeştetayyuş adında bir çoban ile Kıtmir (veya Himran) isimli köpeği katılmıştır. Mağarada 309 hicri yıl boyunca uyuduktan sonra uyandırılmışlardır.
