Alacahöyük'ün Tarihi ve Önemi
Alacahöyük, Çorum'un Alaca ilçesinin 15 km kuzeybatısında yer alan Alacahüyük köyündeki son derece önemli bir höyüktür. Yapılan arkeolojik kazılar ve araştırmalar sonucunda, bu höyükte dört ayrı kültür evresinden kalma on beş yerleşim ya da yapı katı saptanmıştır. Alacahöyük'teki arkeolojik araştırmaların ilk bulguları M.Ö. 3500'lü yılları işaret etse de, elde edilen bazı bulgular kentin tarihini 1500 yıl daha geriye götürerek M.Ö. 5000'li yıllara kadar dayandığını göstermektedir. Eski Tunç ve Hitit dönemlerinde son derece önemli bir kült ve sanat merkezi olan höyük, Anadolu'nun en köklü yerleşim alanlarından biridir.
Arkeolojik Kazılar ve İlk Keşif Süreci
Alacahöyük, ilk olarak 1835 yılında W.G. Hamilton tarafından keşfedilmiştir. Bölgedeki ilk arkeolojik çalışmalar ise 1907 yılında İstanbul müzeleri adına Osmanlı arkeoloğu Theodor Makridi tarafından başlatılmıştır. Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk, buradaki çalışmalara büyük bir önem atfederek kendi cebinden verdiği 500 Lira ile sistemli ilk kazıları başlatmış ve bu öncü girişim dünyada geniş bir yankı bulmuştur. 1935 yılından itibaren Dr. Hamit Zübeyir Koşay ve Remzi Oğuz Arık'ın başkanlığında yürütülen kazı çalışmalarında, Bakır Taş Çağı'ndan Osmanlı dönemine kadar uzanan geniş bir tarihsel sürece ait çok önemli buluntular gün ışığına kavuşturulmuştur.
Kültür Evreleri ve Eşsiz Kral Mezarları
Höyükte gerçekleştirilen uzun süreli kazılar sonucunda dört ana yerleşim evresi netleştirilmiştir. M.Ö. 2500 - M.Ö. 2100 yıllarına tarihlenen ikinci evrede, gümüşten yapılan ölü armağanları ile altın ve gümüşten yapılmış değerli eşyaların yer aldığı meşhur kral ve prens mezarlarına rastlanmıştır. Kentin Hititler dönemine ait olan üçüncü evresinde ise kenti çevreleyen surlar ve mimarlık harikası anıtsal Sfenksli Kapı inşa edilmiştir. Sfenkslerin çevreyi kötülüklerden koruduğuna inanılan bu dönemde, kapı taşları üzerine müzisyenlerin tasvir edildiği son derece özgün motifler işlenmiştir. Ayrıca bu evreye ait değerli çivi yazılı tabletler de elde edilmiştir.
Eşsiz Kalıntılar ve Alacahöyük Müzesi
M.Ö. 650 yılına tarihlenen dördüncü evrede Hellenistik, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemleri yaşanmış olsa da, bu kültürel evreyle birlikte kentin eski önemi kalmamıştır. Alacahöyük kazılarında elde edilen benzersiz tarihi buluntular, günümüzde Ankara'daki Anadolu Medeniyetleri Müzesi ile 1941 yılında ziyarete açılan yerel Alacahöyük Müzesi bünyesinde sergilenmektedir. Alacahöyük ve Boğazköy'ü kapsayan bu tarihi alan, 1988 yılında Boğazköy-Alacahöyük Millî Parkı adıyla millî park ilan edilerek koruma altına alınmıştır.