MÖ 6. Binyıla Uzanan Tarih: Aktopraklık Höyüğü
Aktopraklık Höyüğü, Bursa il merkezinin 25 km güneybatısında, Nilüfer İlçesi'nin batısında ve Ulubat Gölü'nün doğu kıyısında yer alan bir höyüktür. Tarihsel olarak Akçaları Sırtı Höyüğü ve Aktopraklık Mevkii olarak da bilinen bu arkeolojik sit alanı, Akçalar mahallesinde konumlanmaktadır. Yüksekliği iki metre, boyutları ise 150 x 100 metre olan bir tepedir. Höyükteki ilk yerleşimin MÖ 6. binyılda başladığı tahmin edilmekte olup, buradaki yaşam Bizans çağına kadar devam etmiştir.
Keşif Çalışmaları ve Açık Hava Müzesi
Höyük alanı ilk kez 2002 yılında, sanayi sitesi yapılacak alanda İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Prehistorya Anabilim Dalı'ndan bir ekibin gerçekleştirdiği yüzey araştırmaları sırasında tespit edilmiştir. Alanın korunması amacıyla 2004 yılında Prof. Dr. Necmi Karul başkanlığında kurtarma kazılarına başlanmıştır. Sonrasında koruma altına alınan höyük alanı bir açık hava müzesi haline getirilmiştir. 2004 yılında başlayan kazı çalışmaları, 2020 yılı itibarıyla devam etmektedir.
Yerleşim Planı ve Tarih Öncesi Konut Mimarisi
Aktopraklık Höyüğü, göle dökülen iki dere yatağının ayırdığı iki yükselti üzerinde ve bu yükseltilerden birinin güney yamacında olmak üzere toplam üç ayrı alana (A, B ve C) yayılmıştır. Bir Neolitik Çağ yerleşmesi olan Aktopraklık C yerleşmesi daha sonra Aktopraklık B yerleşmesine taşınmış ve bundan sonra, Erken Kalkolitik Çağ'da Aktopraklık C mezarlık (nekropol) olarak kullanılmıştır. Bu mezarlık alanının 1.400 metrekarelik bir alana yayıldığı belirtilmektedir. Bölgedeki konut mimarisi incelendiğinde yuvarlak ya da oval biçimli, çukur tabanlı ve basit dal örgülü ev yapıları göze çarpar. Evlerde ölülerin taban altına gömüldüğü görülür ve yerleşim Fikirtepe Kültürü özellikleri taşımaktadır.
Arkeolojik Buluntular ve Mezarlık Kültürü
Yapılan araştırmalarda, Aktopraklık B yerleşimindeki tabakalardan birinde Erken Kalkolitik Çağ'a tarihlenen, Balkanlar'ın Orta Neolitik tipteki figürinleri, kemik aletler, bol miktarda mermer bilezik ve boncuklar bulunmuştur. Aktopraklık C nekropolünde ise ölülerin hocker (ana rahmindeki gibi) şeklinde gömüldüğü tespit edilmiştir. Mezarlarda bulunan çanak çömlek, mermer bilezik ve boncuklar Aktopraklık B ile ilişkilendirilmektedir. Tarım ve hayvancılığa dayalı bir geçim stratejisine sahip olan höyük yerleşimi, Roma Dönemi'nde de yeniden iskan edilmiştir.