Akşehir Gölü, Sultan Dağları ile Emir Dağı arasındaki çöküntü alanında konumlanan, İç Anadolu Bölgesi'nin en önemli sulak alanlarından biridir. Akşehir ilçesinin yanında bulunan göl, idari olarak Konya ve Afyonkarahisar illeri sınırları içerisinde yer almaktadır. Kapalı bir havzada yer alması nedeniyle dışarıya akıntısı bulunmayan gölün suları az tuzludur. Kıyılardan karışan bol tatlı su kaynakları buralarda suyun tatlılaşmasını sağlarken; tuzluluk oranı orta kesimlerde ve kuzeydoğuda daha belirginleşmektedir.
Coğrafi Yapısı, Beslenme ve Su Seviyesi Değişimleri
Göl; Kap, Şimşek, Aynacı, Cevizli, Evliya, Nadir, Akşehir (Tekke), Engilli, Adıyan Çayları, Sorkunlu kaynakları, Sultan Dağları'ndan inen mevsimlik ve sürekli küçük dereler, göl çevresindeki akiferlerin yer altı suyu akımı ve yağışlarla beslenmektedir. Boşalımı ise buharlaşma ve sulama amacıyla çekilen sularla gerçekleşmektedir. Gölün geçmişte Taşköprü Çayı üzerinden Eber Gölü ile olan bağlantısı, DSİ tarafından inşa edilen regülatör ve sulama kanalları ile kesilmiştir. Derinliği 2 ila 4 metre arasında değişen sığ bir göl olan Akşehir Gölü'nde su seviyeleri yıllara göre büyük değişiklikler göstermiştir. 1961-1991 rasat döneminde en düşük su seviyesi Kasım 1963'te (460 milyon m³ su hacmi), en yüksek seviye ise Mayıs 1970'te (2.1 milyar m³ su hacmi) tespit edilmiştir.
Zengin Biyoçeşitlilik ve Kuş Popülasyonu
Ekolojik açıdan bol gıdalı (eutrophic) göl sınıfına giren Akşehir Gölü, güneydoğusundaki 10 kilometrelik şerit hariç seyrek fakat geniş sazlıklarla kaplıdır. Deltalarda söğüt toplulukları bulunmakta olup gölde sazan, turna ve beş farklı balık türü yaşamaktadır. Ornitolojik önemi son derece büyük olan göl, Eber Gölü'nde üreyen, beslenen ve konaklayan tüm kuş türlerine ev sahipliği yapmaktadır. Sazlıklar ve geniş su aynası; su kuşları için güvenli kuluçka, sığınma ve beslenme alanı sunar. Sonbahar ve kış başlarında yaban kazları, yaban ördekleri, pelikanlar, dalgıçlar, balıkçıllar, yağmurcunlar ve martılardan oluşan 60-80 bin kuş gölde görülmektedir. Hatta Türkiye'deki en büyük yaban kazı popülasyonu (107 bin) Aralık 1977'de burada kaydedilmiştir. Ancak şiddetli kışlarda göl yüzeyi 1-2 ay boyunca donmaktadır.
Kültürel Miras ve Kuruma Süreci
Akşehir Gölü, Türk kültüründe Nasreddin Hoca'nın fıkrasında "Ya tutarsa" diyerek maya çaldığı göl olarak meşhurdur. Ancak insan faaliyetleri ve iklimsel etkiler gölün kaderini değiştirmiştir. Besleyen dereler üzerine yapılan barajlar, göletler ve açılan kuyular nedeniyle 1997'de kurumaya yüz tutan göl, 2009'da yağışlarla tekrar büyümüş olsa da 2023 itibarıyla yeniden kuruma sınırına gelmiştir. Nihayetinde, 2025 yılı itibarıyla Akşehir Gölü tamamen kuruyarak bu değerli sulak alan ekosistemini ve eski işlevini tamamen kaybetmiştir.