Diyarbakır il merkezine 130 kilometre, Kulp ilçe merkezine ise 27 kilometre uzaklıkta yer alan Ağaçlı, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin kendine has coğrafyasında, 1055 metre rakımda konumlanan tarihi bir mahalledir. Kulp-Diyarbakır karayolunun 12. kilometresinden ayrılan 6 kilometrelik asfaltlanmış bir yol ile kolayca ulaşılabilen bu yerleşim yeri, geçmişten günümüze taşıdığı kültürel ve idari mirasla dikkat çekmektedir.
Ağaçlı'nın Köklü Tarihçesi ve İsim Kökeni
Ağaçlı'nın yerleşim tarihi oldukça eskiye dayanmaktadır. Tarihi kayıtlara göre önceleri köy olan yerleşimin adı, 1865 yılına ait belgelerde Ciks veya Ciksi olarak geçmektedir. 1915 yılı kayıtlarında ise Kürtçede "kireçli" anlamına gelen Cıxsî ismiyle anıldığı bilinmektedir. Yıllar boyunca bu isimlerle tanınan yerleşim yeri, 1960 yılında yapılan düzenlemeyle resmi olarak Ağaçlı adını almıştır.
İdari Yapı ve Belediyelik Süreci
Ağaçlı, zaman içerisinde idari statü açısından önemli değişimler geçirmiştir. 2 Kasım 1991 tarihinde belde belediyesi statüsü kazanan kasabada, 1992 yılından itibaren belediye başkanlığı seçimleri yapılmıştır. Bu süreçte Yusuf Bayram (SHP, ANAP ve CHP dönemlerinde), Ömer İnce (FP) ve Metin Dinar (DTP) gibi isimler belediye başkanı olarak görev yapmıştır. Ancak 2012 yılında kabul edilen 6360 sayılı kanun kapsamında, Diyarbakır'ın büyükşehir belediyesine dönüştürülmesiyle birlikte Ağaçlı'nın belediye statüsü 2013 yılında sona ermiş ve yerleşim bir mahalleye dönüştürülmüştür.
Nüfus Dinamikleri ve Günümüzdeki Durumu
Ağaçlı Mahallesi, geçmiş yıllarda oldukça dinamik bir nüfus yapısına sahipti. 2000 yılı sayımlarında nüfusu 3.259 kişiye kadar ulaşan yerleşim yerinde, ilerleyen yıllarla birlikte nüfusta dalgalanmalar ve azalmalar gözlemlenmiştir. Nüfusu 2011 yılında 2.036, 2015 yılında 920 iken, 2019 yılı verilerine göre mahallede 617 kişi yaşamaktadır. Günümüzde muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilen Ağaçlı, Diyarbakır ve Kulp çevresinde tarihi kimliği ve coğrafi konumuyla öne çıkan değerli bir yerleşim noktasıdır.