Aççana Höyük veya Alalah (Tell Atchana; Hititçe: Alalakh), en güney ilimiz Hatay'ın Reyhanlı ilçesi sınırları içerisinde yer alan tarihi ve arkeolojik bir sit alanıdır. Coğrafi konumu itibarıyla Asi Nehri'nin kıvrımına yakın bir mevkide, Amik Ovası'nın orta kesiminde bulunan bu höyük yerleşiminin, tapınaklar bölgesinde yer alması dolayısıyla imar tarihinin yaklaşık 4000-3000 yıl öncesine uzandığı sanılmaktadır. Kazılardan elde edilen buluntular, bölgenin inanç, kültür, yaşam biçimi ve ticaret trafiğine yön veren önemli bir yerleşim yeri olduğu kanaatini güçlendirmektedir.
Aççana Höyük Kazıları ve Tarihsel Keşif
Höyük, ilk olarak University of Chicago Oriental Institute bünyesinde Robert J. Braidwood tarafından 1930'lu yıllarda yürütülen Amik Ovası yüzey araştırması sırasında 136 numaralı yerleşme olarak tespit edilmiştir. Alanda ilk araştırma kazıları 1937 yılında İngiliz arkeolog Leonard Woolley tarafından yapılmıştır. Bir süre sonra Chicago Üniversitesi sponsorluğunda Prof. Dr. Aslıhan Yener tarafından başlatılan kazılar, 2021 sezonunda Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi (MKÜ) Arkeoloji Bölümü Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi Ana Bilim Dalı Başkanı Doç. Dr. Murat Akar başkanlığındaki heyet tarafından yürütülmüştür. Yaklaşık 4 buçuk metre derinlikte gerçekleştirilen bu kazı çalışmaları, yerleşkenin köklü bir Tunç Çağı geçmişine sahip olduğunu bilimsel araştırmalar sonucu ortaya koymaktadır.
Arkeolojik Tabakalar ve Yapı Kalıntıları
Arkeolojik bilimsel kazılarda toprağın altındaki farklı kültür tabakalarının gelişimi Amik Ovası arkeolojisine büyük katkı sağlamış olup, yerleşkenin tapınaklarla olan ilişkisinin olabileceği sanılmaktadır. Modern toprak dolgu tabakanın altında Aççana Höyüğü'nün ilk kültür tabakası olan Yerel Tabaka 1'e ulaşılmıştır. Açmanın batı tarafında, Tabaka 1'in Geç Tunç Çağının son evresine ait kalıntılarının altında ve üst yüzey toprağının yaklaşık 75 cm. kadar derininde, düzgün plan veren bir yapıya ait duvar kalıntıları ele geçirilmiştir.
Tarihe Işık Tutan Benzersiz Buluntular
Yürütülen kazı projesi çalışmalarında gün yüzüne çıkarılan kalıntılar, bölgenin zengin tarihi geçmişini gözler önüne sermektedir. Bu kapsamda 4 bin yıl öncesine tarihlenen çeşitli kalıntılar, Tunç Çağı çivi yazılı tabletleri, antik mezarlar ve insan iskeletleri keşfedilmiştir. Höyükte ortaya çıkarılan arkeolojik veriler, kazı başkanlığı tarafından incelenip Kültür ve Turizm Bakanlığı Aççana Höyük Kazı Evi'nde kayıt altına alınarak arşivlenmektedir.